Ključni nalazi: Istraživači iz Trinity College Dublin sekvencirali su prve drevne genome variola virusa iz Amerike (ostaci iz današnjeg Čilea, kraj 15. – početak 17. veka). Otkrivena je izumrla loza koja povezuje srednjevekovne evropske sojeve i kasnije varijante, što pruža direktan genetički dokaz uvođenja malih boginja tokom kolonizacije. Studija pokazuje da se brzina evolucije virusa zaustavila tokom velikih epidemija 17.–18. veka, a ubrzala u 19. veku s porastom vakcinacije.
Drevna DNK potvrđuje: kolonizatori su doneli male boginje u Amerike
Nahua people suffering from smallpox during the conquest of central Mexico, drawn in the Florentine Codex between 1540 and 1585. (Florentine Codex via Wikimedia Commons)
Novo istraživanje istraživača sa Trinity College Dublin donosi prve drevne genomske sekvence variola virusa pronađene u Americi i predstavlja najdirektniji molekularni dokaz da su male boginje uvedene tokom evropske kolonizacije.
Tim iz Trinityja uspešno je izolovao i analizirao drevnu virusnu DNK iz ostataka dvoje ljudi sahranjenih u oblasti današnjeg Čilea, čije su grobnice datovane u periodu od kraja 15. do početka 17. veka. Rezultati su objavljeni u časopisu Science.
Bruno Romero González and Dr. Shigeki Nakagome in Trinity College Dublin. (Thomas Deane via SWNS)
Šta su otkrili naučnici?
Analize pokazuju da su izolovani virusi pripadali izumrlom evolutivnom ogranku variola virusa koji se nalazi između srednjevekovnih evropskih sojeva i kasnijih varijanti. To je prvi direktan genetički dokaz da su sojevi iz Starog sveta bili prisutni u autohtonim zajednicama Amerike u kolonijalnom periodu.
"Ovo otkriće daje prvu molekularnu potvrdu da su male boginje prenete u Amerike tokom kolonijalnog perioda," izjavio je dr Shigeki Nakagome iz Trinityjeve Medicinske škole.
Evolucija virusa i istorijski uticaji
Naučnici su ustanovili da je variola prolazila kroz dug period genetskih promena do 16. veka, a zatim je brzina evolucije značajno opala tokom 17. i 18. veka — perioda velikih epidemija i brzih demografskih promena. Autori sugerišu da je virus možda dostigao evolutivni «optimum», što mu je omogućilo efikasno širenje bez potrebe za daljim adaptacijama, naročito u populacijama koje nisu imale raniji imunitet.
An Andean burial drawn around 1615 by the Quechua chronicler Felipe Guaman Poma de Ayala. (Felipe Guaman Poma de Ayala via Wikimedia Commons)
"Skup podataka pokazuje kako su veliki istorijski događaji — kolonizacija, demografske promene i uvođenje vakcinacije — oblikovali evoluciju jednog od najrazornijih ljudskih patogena," rekao je Bruno Romero González, doktorant u Trinityju.
Tim takođe navodi da se period relativne evolutivne stabilnosti završio u 19. veku, kada je vakcinacija (počevši od Jennerove vakcine 1796. godine) postala sve raširenija, čime je porastao pritisak imunog sistema na virus i ubrzao njegov evolutivni tempo.
Značaj i savremena relevantnost
Studija ne samo da potvrđuje istorijske zapise o uvođenju bolesti kroz evropske dolaske, već i ilustruje kako migracije, demografske promene i javnozdravstvene mere utiču na evoluciju patogena. Autori napominju da su zaključci relevantni i za razumevanje dinamike savremenih bolesti kao što su grip, COVID-19 i mpox.
Dr. Shigeki Nakagome and Dr. Lara Cassidy in Trinity College Dublin's Front Square. (Trinity College Dublin via SWNS)
U tekstu se podseća i na tok borbe protiv boginja: Edward Jenner je razvio vakcinu 1796. godine; masovne vakcinacione kampanje u 19. i 20. veku znatno su smanjile prenos. Procene ukazuju da je tokom 20. veka bolest i dalje odnela velike žrtve — u rasponu od stotina miliona ljudi globalno — sve dok koordinisana kampanja Svetske zdravstvene organizacije nije dovela do zvaničnog iskorenjivanja 1980. godine. Poslednji prirodni slučaj zabeležen je 1977. u Somaliji.
Zaključak: Genomski podaci iz drevnih uzoraka pružaju direktnu vezu između evropskih sojeva variola virusa i epidemija u kolonijalnoj Americi, i pokazuju kako istorijski događaji oblikuju evoluciju patogena.
Pomozite nam da budemo bolji.
