Otkrivene osteoderme iz Santa Eline (Brazil) datirane na približno 25.000–27.000 godina s rupama koje istraživači tumače kao ljudski obrađene mogu ukazivati na raniju ljudsku prisutnost u Južnoj Americi. Mikroskopske analize pokazuju tragove bušenja, struganja i poliranja, ali kritičari podsećaju da prirodni procesi i bioerozija mogu dati slične oznake. Debata je dodatno zaoštrena novom revizijom Monte Verde II (mart 2026), dok genomski podaci zasad podržavaju ulazak između ~16.000 i 23.000 godina. Autori pozivaju na dodatna iskopavanja i nezavisne analize pre nego što se donesu konačni zaključci.
Privesci Stari 25.000–27.000 Godina? Neobični Otvori u Kostima Lenjivca Koji Mogu Promeniti Istoriju
Sloth Bones Could Rewrite South American HistoryAGB Photo Library - Getty Images
Tačno određivanje kada su ljudi prvi put stigli u Južnu Ameriku ponovo je otvoreno zahvaljujući nalazima iz pećinskog zaklona Santa Elina u saveznoj državi Mato Grosso, centralni Brazil. U sloju starom otprilike 25.000–27.000 godina pronađeni su osteoderma — kostani pločasti fragmenti velikog zemaljskog lenjivca Glossotherium phoenesis — sa perforacijama koje su autori nedavno objavljene studije interpretirali kao ljudski obrađene, moguće priveske.
Šta su istraživači pronašli?
Tim iz Santa Eline u radu objavljenom 2023. u Proceedings of The Royal Society B opisuje tri osteoderma sa rupama koje pokazuju mikroskopske tragove bušenja, struganja i poliranja. Autori navode da su ovi otvori formirani pre fosilizacije i da sadrže striacije od kamenih alata, što upućuje na namernu obradu. Pored toga, upoređivali su marke sa ulozima životinja i prolaskom kroz digestivni trakt, te isključili one prirodne uzroke koje su mogli testirati.
Zašto su dokazi kontroverzni?
Kritičari priznaju da je sedimentni paket oko Santa Eline star oko 27.000 godina, ali dovode u pitanje uzrok perforacija. Arheolog André Costopoulos i drugi ukazuju na to da su od 7.069 pronađenih osteoderma samo tri kategorizovana kao ljudski obrađena — što je veoma mali udeo — i da prirodni procesi kao što su bioerozija (insekti i mikrobi) mogu ostaviti lezije vizuelno slične perforacijama.
Ponavljajući problem na vrlo ranim lokalitetima Amerike je da mraz, požar, pad stena, transport vodom i mikrobiološka aktivnost mogu oponašati tragove ljudske obrade. Zato su u Santa Elini međutim sprovedene detaljne analize pomoću napredne mikroskopije i optičkog skeniranja kako bi se ispitali mikrotriagovi i kontekst nalaza.
Širi kontekst: Monte Verde i nova debata
Do sada je standardni „sidreni“ lokalitet za ranu ljudsku prisutnost u Južnoj Americi bio Monte Verde II u Čileu, radiokarbonski datiran na oko 14.500 godina i potvrđen od strane međunarodnog panela 1997. Međutim, u martu 2026. Surovell, Latorre i saradnici u časopisu Science objavili su reviziju koja tvrdi da MV‑II zapravo pripada mlađem reljefnom obliku starom 4.200–8.200 godina i da su ranija radiokarbonska datiranja posledica redeponovanog „ledenjačkog“ drveta.
Ta revizija izazvala je oštre reakcije: tri odvojena e‑pisma u Science, potpisana od strane oko 30 stručnjaka (među njima Tom Dillehay, Michael Waters i David Meltzer), označila su tvrdnje Surovellovog tima kao neosnovane i ukazala na greške u geološkoj interpretaciji. Surovell je uzvratio da stoji iza svojih nalaza i pozvao na replikaciju.
Genetika kao nezavisan test
Nezavisni put za proveru hronologije dolazi iz drevne DNK i genomskih analiza. Dosadašnji podaci ukazuju da su se drevni Beringijanci odvojili od drugih predaka američkih naroda pre oko 20.900 godina, a severna i južna grana domorodačkih populacija razdvojile su se oko 15.700 godina. To trenutno ne podržava model u kome je osnivačka populacija Južne Amerike prisutna pre 27.000 godina.
Studija iz aprila 2026. u Nature na 128 autohtonih genoma dodatno je razložila populacionu istoriju — pokazujući višestruke talase migracija, slab signal australske ancestrije u nekim amazonskim grupama i kasniji priliv iz centralnog i južnog Meksika pre oko 1.300 godina — ali nije produžila početni datum ulaska u kontinentalnu Ameriku izvan okvira ~16.000–23.000 godina.
Zaključak i šta sledi
Autori iz Santa Eline predstavljaju nalaze kao poziv na dalja istraživanja, ne konačan sud. Dodatna iskapanja, nezavisne analize konteksta, laboratorijska ispitivanja oštećenja i dalje genomske studije potrebne su da bi se sporazumno utvrdilo da li su te perforacije zaista artefakti ljudske obrade i da li to menja hronologiju ranog naseljavanja Južne Amerike.
Napomena: Ova tema je dinamična i naučna rasprava je intenzivna — očekujte nove podatke i reinterpretacije kako se pojavljuju nove analize i rekognosciranja terena.
Pomozite nam da budemo bolji.
