Iskopavanja kod Kalluder e Vogel: Porodice Nestalih Iz Rata 1998–99 Očekuju Istinu

Iskopavanja u novootkrivenim masovnim grobnicama blizu sela Kalluder e Vogel u opštini Zubin Potok počela su krajem jula nakon što su tamo pronađeni ljudski ostaci. Radovi su izazvali talas emocija među porodicama nestalih koje decenijama čekaju odgovore o sudbinama svojih najbližih.

Erblin Ademi, left, whose father, Adem Ademi, a prominent surgeon, disappeared along with 22 other intellectuals during the Kosovo war in April 1999, speaks to a police officer near the excavation site of a mass grave in Small Kalluder, Kosovo, Wednesday, Aug. 5, 2026. (AP Photo/Zana Cimili)(AP Photo/Zana Cimili)

Pozadina

Erblin Ademi posmatrao je ekshumacije iz daljine sa nadom i strahom: njegov otac, poznati hirurg Adem Ademi, nestao je u aprilu 1999. godine, zajedno sa još 22 intelektualca. Procеnjuje se da je oko 1.600 osoba i dalje nestalo nakon rata 1998–99, a porodice veruju da su njihovi posmaci rasuti po neobeleženim grobnicama.

Erblin Ademi, whose father, Adem Ademi, a prominent surgeon, disappeared along with 22 other intellectuals during the Kosovo war in April 1999, stands behind yellow tape near the excavation site of a mass grave in Small Kalluder, Kosovo, Wednesday, Aug. 5, 2026. (AP Photo/Zana Cimili)(AP Photo/Zana Cimili)

Ekshumacije i istraga

Kosovska policija je saopštila da su ekshumacije započete nakon pronalaska ljudskih ostataka. Kosovski premijer Albin Kurti izjavio je da vlasti ispituju mogućnost da pronađene žrtve pripadaju grupi intelektualaca koji su navodno uhvaćeni dok su pokušavali da napuste Kosovo pred naletom srpskih snaga u proleće 1999. godine.

Erblin Ademi, right, whose father, Adem Ademi, a prominent surgeon, disappeared along with 22 other intellectuals during the Kosovo war in April 1999, stands behind yellow police tape near the excavation site of a mass grave in Small Kalluder, Kosovo, Wednesday, Aug. 5, 2026. (AP Photo/Zana Cimili)(AP Photo/Zana Cimili)

Prethodno su, nekoliko dana pre početka iskapanja, uhapšene dve osobe osumnjičene za ratne zločine u vezi sa masovnim grobnicama; one ostaju u pritvoru dok istraga traje.

Erblin Ademi, right, whose father, Adem Ademi, a prominent surgeon, disappeared along with 22 other intellectuals during the Kosovo war in April 1999, shows a photo of him and his father, near the excavation site of a mass grave in Small Kalluder, Kosovo, Wednesday, Aug. 5, 2026. (AP Photo/Zana Cimili)(AP Photo/Zana Cimili)

Reakcije i međunarodni kontekst

Centar za humanitarno pravo navodi da među nestalima ima oko 1.200 etničkih Albanaca, približno 400 etničkih Srba i desetine Roma. Iako su tokom i posle sukoba neki visoki srpski politički i vojni zvaničnici suđeni i osuđeni pred Haškim tribunalom, pitanja ne rasvetljenih sudbina i dalje opterećuju odnose Beograda i Prištine.

U maju 2023. Beograd i Priština postigli su sporazum koji predviđa i obaveze oko rasvetljavanja sudbina nestalih, ali obe strane uzvraćaju optužbama za opstrukciju saradnje. EU podseća da normalizacija odnosa ostaje ključna za evropske integracije obe strane.

Porodice i ljudski aspekt

„Uvek, kad čujemo da su počela iskopavanja, javljaju se pomešani osećaji — nada i bol“, rekao je Erblin Ademi. „Svako ljudsko biće ima pravo na grob gde može da bude posećeno, da mu se oda počast i da se pamti.“

Porodice ističu da će istraja za istinom trajati koliko god bude trebalo i da svako otkriće, makar i bolno, donosi mogućnost zatvaranja tog dugotrajnog poglavlja.

Šta sledi

Forenzički timovi će raditi na identifikaciji ostataka putem DNK i drugih metoda, što može potrajati mesecima. Istraga o odgovornosti za eventualne zločine povezana je sa nalazima ekshumacija i daljim radom tužilaštava.

Napomena uredništva: Priča je ažurirana kako bi se ispravilo ime sela — Kalluder e Vogel, a ne "Upper and Lower Kalluder".