U kratkom sadržaju: Tokom PETM pre 56 miliona godina, globalna temperatura porasla je za ~6 °C, što je dovelo do gubitka oko 60% krošnje u šumama Vajominga. Naučnici su pomoću mikrofosilnih kutikula i indeksa listne površine rekonstruisali gustinu krošnje i utvrdili da je oporavak trajao više od 100.000 godina. Studija upozorava da današnje emisije CO2, koje su mnogo brže, mogu izazvati dugotrajne i teško povratne promene u šumskim ekosistemima.
Drevne šume izgubile ~60% krošnje — fosili iz Vajominga pokazuju da je oporavak trajao više od 100.000 godina
Two authors of the new study, Marieke Dechesne, left, and Ellen Currano, standing at center, collect fossils from a sand channel in rocks in Wyoming dated to the Paleocene-Eocene Thermal Maximum. Regan Dunn
Pre 56 miliona godina, tokom epizode poznate kao Paleocen–eocenski termalni maksimum (PETM), zemljine šume doživele su drastične promene: gusti krošnjaci su se prorijedili, a oporavak je trajao geološki dug period.
Images on the left illustrate the amount of canopy cover that a creature on the ground likely would have seen looking up toward the sky. Each example is connected to the shape of its fossil cuticle cells on the right. The more open the canopy, the rounder the cells.R. Dunn, et al., 2026
Šta se dogodilo
Kako su globalne temperature porasle za približno 6 °C (oko 11 °F), toplota i produžene suše dovele su do masovnog umiranja stabala. Istraživanje zasnovano na fosilima iz južnog Vajominga pokazuje da su šume izgubile približno 60% krošnje, koja je ostala značajno prorijeđena više od 100.000 godina.
Two sets of magnified leaf cuticle cells: Fresh leaves are on the left and fossil leaves are on the right. Comparing the two sets shows the difference between the more elongated cells in the top set, which had more canopy cover, and rounder cells, suggesting more sun exposure, in the bottom set.R. Dunn, et al., 2026
Kako su naučnici to utvrdili
Autori studije primenili su metodu koja povezuje modernu ekologiju i paleobotaniku: analizirali su mikroskopske kutikule — voskasti sloj na površini listova — sačuvane u sedimentima. Oblik epidermalnih ćelija na kutikulama odražava uslove rasta: listovi iz senke imaju izduženije ćelije, dok oni izloženi suncu imaju kraće, okruglije ćelije.
Tree canopy is often measured using leaf area index. This chart of the Paleocene–Eocene Thermal Maximum, 56 million years ago, shows how the canopy cover shrank as temperatures rose, with the timeline starting with the oldest period at the bottom. The bars on the right show the percentage of different types of plants in forests in Wyoming as the mix changed with the canopy cover, based on fossilized pollen and other palynomorphs.R. Dunn, et al., 2026
Uzorci iz današnjih šuma u Centralnoj i Južnoj Americi poslužili su za kalibraciju odnosa između oblika ćelija i indeksa listne površine (Leaf Area Index), što je omogućilo rekonstrukciju gustine krošnje u fosilnim slojevima iz Vajominga.
Study authors Regan Dunn and Ellen Currano work on a sediment core extracted from Wyoming's Hanna Basin by colleagues with the U.S. Geological Survey. Cores like this capture layers of fossil pollen and leaf material going back in time, revealing how environments changed. Regan Dunn
Posledice za pejzaž i klimu
Gubitak krošnje promenio je osnovne funkcije ekosistema: manje zaklona je povećalo isparavanje, tla su se destabilizovala i rečni nanos postao je krupniji. U toplijoj klimi ubrzano je i fizičko razlaganje stena (weathering), što je kroz desetine hiljada godina iz atmosfere izvuklo višak ugljenika i doprinelo postepenom hlađenju i povratku povoljnijih uslova za šume.
Šta to znači danas
Iako viši nivo CO2 može kratkoročno podstaći rast biljaka, koristi nestaju kada temperatura i dostupnost vode pređu fiziološke granice stabala. Tokom PETM-a promene su se događale znatno sporije nego danas: ljudi sada emituju CO2 približno 10 puta brže nego prirodni procesi tokom PETM-a. To znači da su savremene šume pod većim rizikom da budu brzo gurnute preko kritičnih pragova, sa posledicama koje se oporavljaju tokom vremenskih razmera daleko dužih od ljudskog života.
Zaključak autora: Fosilni zapis pokazuje da su šume otporne ali zahtevaju hiljade generacija da se u potpunosti oporave — današnja brzina emisija značajno smanjuje šanse za prirodni oporavak u razumnom roku.
Autori i izvor: Rad vodi Regan E. Dunn (USC Dornsife) sa kolegama, objavljen u časopisu Science. Studija kombinuje analize fosilnih kutikula, sedimentnih jezgara iz Vajominga i poređenja sa savremenim uzorcima za kalibraciju metode.
Pomozite nam da budemo bolji.
