Poplava Iz Glacijalnog Jezera Ponovo Pogodila Juneau (12.–13. avgust 2026) — Upozorenje Zbog Brzog Nestanka Lednika

Svakog leta otopljena voda iz masivnog Mendenhall ledenjaka sliva se u planinska jezera i niz Mendenhall reku koja protiče kroz Juneau, glavni grad Aljaske. Od 2011. stručnjaci i lokalne vlasti posebno prate jedno jezero — Suicide Basin — depresiju koja je nastala povlačenjem ledenjaka i koju drži led.

Tokom leta 2023. i 2024. voda je ispunjavala Suicide Basin, prelazila preko lednih tunela i izazivala talase koji su nizvodno poplavili kvartove duž reke. U avgustu 2025. talas je dostigao rekordne nivoe u Mendenhall Lake pre nego što su nove hitne barijere ograničile štetu. Na 12. i 13. avgusta 2026. događaj se ponovio: kulminacija je bila niža i šteta manja, ali su ipak pogođene neke nezaštićene kuće.

Two photo shows the same scene 125 years apart. The glacier loss is evident, and the lake didn't exist in 1893.NOAA/Alaska Climate Adaptation Science Center

Zašto se ovo sve češće dešava?

Topljenje ledenjaka pod uticajem globalnog zatopljenja formira velika jezera u depresijama koje su led nekada ispunjavao. Ta jezera često drže klimave ledene pregrade ili morene — nakupine stena i sedimenata koje ostavlja pokretni led. Ako se pregrada probije zbog prevelike količine vode, klizišta ili iznenadnog odrona leda, nastaje glacijalni izlaz (GLOF) koji može nositi ogromne količine vode, blata i krhotina niz doline.

Globalni kontekst i primeri

U mnogim planinskim lancima lednici se povlače: Alpski i pirinejski ledenjaci izgubili su oko 40% volumena u periodu 2000–2023. Skoro 2 milijarde ljudi zavisi od voda koje potiču iz ledenjaka, ali rastući broj i veličina glacijalnih jezera povećava opasnost za zajednice nizvodno.

Imja Lake, a glacial lake in the Mount Everest region of Nepal, began as meltwater ponds in 1962 and now contains 90 million cubic meters of water. Its water level was lowered to protect downstream communities. Alton Byers

Primeri katastrofa ilustruju rizik: u oktobru 2023. glacijalni izlaz u Sikkimu (Indija) oštetio je više od 30 mostova i uništio hidroelektranu visoku oko 60 m — poginulo je više od 50 ljudi. U Peruu, 1941. talas iz Laguna Palcacocha uništio je veliki deo Huaraza i procenjeno odneo oko 1.800 života; danas jezero ima preko 14 puta veću zapreminu nego tada i može ugroziti desetine hiljada ljudi.

Studija iz 2024. identifikovala je više od 110.000 glacijalnih jezera širom sveta i procenila da su životi i domovi oko 10 miliona ljudi u riziku od izliva.

Teardrop-shaped Lake Palcacocha, shown in this satellite view, has expanded in recent decades. The city of Huaraz, Peru, is just down the valley to the right of the lake.Google Earth, data from Airbus Data SIO, NOAA, U.S. Navy, NGA, GEBCO

Koji faktori pojačavaju opasnost?

• Otapanje permafrosta oslabljuje strme padine — klizišta i odroni postaju češći.
• Lavine i velike stijenske blokove koje padnu u jezero stvaraju masivne talase koji mogu prevršiti branu.
• Englacialni kanali (vode unutar leda) mogu neočekivano osloboditi veliku zapreminu vode.

Takve bujice mogu se kretati brzinama od 30–100 km/h, što daje veoma malo vremena za evakuaciju i predstavlja ozbiljnu pretnju za ljude i infrastrukturu.

Kako se možemo pripremiti i smanjiti rizik?

Iskustva i istraživanja pokazuju nekoliko efikasnih pristupa:

A glacial outburst flood in Barun Valley started when nearly one-third of the face of Saldim Peak in Nepal fell onto Langmale Glacier and slid into a lake. The top image shows the mountain in 2016. The lower shows the same view in 2017.Elizabeth Byers (2016), Alton Byers (2017)

• Sistemi ranog upozorenja koji koriste mobilne alerte i aplikacije sa podacima u realnom vremenu često su najučinkovitiji za brzo obaveštavanje stanovništva.
• Intervencije na jezerima — spuštanje nivoa vode ili izgradnja konstrukcija za preusmeravanje toka (npr. gabioni) — mogu smanjiti rizik, ali moraju biti pravilno dimenzionisane; povremeno je ispuštanje malih, novonastalih jezera isplativije nego kasnije radikalne mere.
• Prostorno planiranje i edukacija — zabrane gradnje u zonama visokog rizika i kontinuirana javna informisanost.

Međunarodna koordinacija raste: Ujedinjeni narodi proglasili su 2025. Međunarodnom godinom očuvanja ledenjaka, a period 2025–2034. dekadom akcije u kriosferskim naukama.

Zaključak: Ponavljanje poplava iz Suicide Basin u Juneau je lokalni primer globalnog problema — kako se ledenjaci povlače, raste broj opasnih jezera i ubrzava potreba za praćenjem, ranim upozorenjima i ciljanim merama ublažavanja posledica.

Ovaj tekst je ažuriranje članka objavljenog 19. marta 2025. i republičan je iz The Conversation. Autori: Alton C. Byers (University of Colorado Boulder) i Suzanne OConnell (Wesleyan University). Napomena o finansiranju: Suzanne OConnell prima sredstva od National Science Foundation; Alton C. Byers nije prijavio relevantne afilijacije osim akademskog imenovanja.