Sažetak: Ekstremni vremenski događaji — toplotni talasi, požari, poplave i suše — postaju intenzivniji i učestaliji. Globalna temperatura je porasla za oko 1,44 °C u odnosu na rane 1800-te, a CO2 ostaje decenijama u atmosferi, što održava rizik i nakon postizanja neto-nula. Primeri kao što su Australija 2019–2020, Pakistan 2022. i uragani 2024. pokazuju da su velike katastrofe već stvarnost; "tipping pointi" (korali, Amazon) su zabrinjavajući, a El Niño može pojačati učestalost i intezitet narednih događaja.
Svet Klizi Ka Katastrofi: Naučnici Upozoravaju — „Veći Udari Su Na Putu”
FILE - The Bug Fire burns near Doyle in unincorporated Lassen County, Calif., Aug. 13, 2026. (AP Photo/Noah Berger, File)(ASSOCIATED PRESS)
U početnom prizoru romana Kim Stanley Robinsona 'The Ministry for the Future', kombinacija toplotnog talasa i kolapsa elektroenergetske mreže u Indiji dovodi do smrti 20 miliona ljudi — fikcionalni, ali uznemirujuće mogući scenario koji služi kao upozorenje.
FILE - Victims of the unprecedented flooding from monsoon rains use a makeshift barge to carry hay for cattle in Jaffarabad, a district of Pakistan's southwestern Baluchistan province, Sept. 5, 2022. (AP Photo/Fareed Khan, File)(AP Photo/Fareed Khan)
Zašto rastu rizici
Naučnici već decenijama ukazuju da će ekstremni vremenski događaji — toplotni talasi, oluje, poplave i suše — postajati intenzivniji. Ono što je nekada delovalo kao književna ili filmska fikcija danas se sve češće smatra realnom i sve manje izvesnom opcijom.
FILE - Residents sleep on the roof of their home near Versova Beach to escape the oppressive heat inside as hot and humid conditions persist amid a delayed monsoon in Mumbai, India, June 19, 2026. (AP Photo/Rafiq Maqbool, File)(AP Photo/Rafiq Maqbool)
Atmosfera se već zagrejala za oko 1,44 °C u 2025. u odnosu na rane 1800-te, što povećava verovatnoću i jačinu ekstremnih događaja. U međuvremenu, emisije gasova-staklenika nastavljaju da rastu, a ugljen-dioksid može ostati u atmosferi stotinama godina — što znači da čak i brzo postizanje neto-nula ne bi odmah anuliralo posledice.
FILE - Faithful shelter from the hot sun as Pope Leo's XIV arrives for his weekly general audience in St. Peter's Square at The Vatican, June 24, 2026. (AP Photo/Alessandra Tarantino, File)(AP Photo/Alessandra Tarantino)
Primeri iz stvarnog sveta
Već smo videli katastrofe čiji obim pokazuje da ulazimo u "eru ekstremâ": australijsko "Crno leto" 2019–2020 (oko 19 miliona ha izgorelih), poplave u Pakistanu 2022. koje su potopile trećinu zemlje, te uragani Milton i Helene 2024. koji su razarali delove južnih SAD. Manji, ali takođe ozbiljni događaji uključuju poplave u Teksasu, požare u Los Anđelesu i tajfun Kalmaegi u Vijetnamu i na Filipinima.
FILE - Maria del Carmen, left, her daughter Maria del Carmen Lopez, right, and her partner Mario Gonzalez, center, collect their belongings after their bungalows were ravaged by a wildfire at a campsite in Valle de Iruelas, Spain, July 30, 2026. (AP Photo/Manu Fernandez, File)(AP Photo/Manu Fernandez)
Šta kažu naučnici
Sonia Seneviratne (IPCC) poredi rizik klimatskih ekstremâ sa rizikom pušenja i raka pluća: pojedinac neće nužno oboleti, ali rizik raste i stručnjaci to treba jasno reći. Sarah Perkins-Kirkpatrick ukazuje da čak ni brzi prelazak na neto-nula ne bi odmah zaustavio ekstremne pojave zbog dugotrajne akumulacije CO2 u atmosferi.
FILE - A worker uses improvised floats while trying to clear a sea of garbage and debris brought by intense monsoon rains at the Redemptorist Water Channel in Paranaque city, Metro Manila, Philippines, Aug. 11, 2026. (AP Photo/Aaron Favila, File)(AP Photo/Aaron Favila)
„To je kao žaba u ključaloj vodi“, kaže Perkins-Kirkpatrick. „Ako se naviknemo da se stalno pripremamo, hoćemo li uopšte primetiti?“
Tipping pointi i ekosistemi pod pritiskom
Neki krhki sistemi već pokazuju znake prelaska praga oporavka. NOAA je izvestila da je između 2023. i 2025. oko 84% svetskih korala pretrpelo izbacivanje simbiotskih algi usled toplotnog stresa, što često vodi njihovom uginuću. Amazon je takođe sve bliži tački kada bi mogao da počne da oslobađa više CO2 nego što ga apsorbuje, usled suša, požara i krčenja šuma.
FILE - People walk through a part of the Amazon River that shows signs of drought in Santa Sofia, on the outskirts of Leticia, Colombia, Oct. 20, 2024. (AP Photo/Ivan Valencia, File)(AP Photo/Ivan Valencia)
Prirodni fenomen El Niño u tekućoj godini očekuje se kao najjači do sada i dodatno bi mogao pojačati globalne temperature i vremenske ekstreme.
FILE - The coal-fired Mountaineer Power Plant, near New Haven, W.Va., operates across the Ohio River from the Lock 24 RV Park and Campground in Racine, Ohio, March 13, 2026. (AP Photo/Carolyn Kaster, File)(AP Photo/Carolyn Kaster)
Politički i društveni odgovor
Reakcija društava često je izbegavanje i poricanje — od pojedinaca do političara koji javno sumnjaju u naučne dokaze. Lucy Jones, koja je pomogla Los Anđelesu da unapredi pripremu za zemljotrese, ističe da ljudi menjaju ponašanje samo kada veruju da su rizici realni i da rešenja postoje. Priprema infrastrukture i smanjenje emisija su ključni, ali trenutno nedovoljni.
Zaključak
Fizika i podaci ukazuju na to da su veći i složeniji klimatski udari verovatni. Iako nije moguće precizno odrediti kada i gde će najteži događaji nastupiti, trendovi i primeri iz proteklih godina jasno pokazuju da rizik raste. Potrebni su brže smanjenje emisija, ulaganja u otpornost i jasnija komunikacija naučnika prema javnosti i donosiocima odluka.
Autor izvornog teksta: Peter Prengaman, Associated Press. AP-ovo izveštavanje o klimi i životnoj sredini dobija podršku od više privatnih fondacija; AP ostaje odgovoran za sav sadržaj.
Pomozite nam da budemo bolji.
