U mnogim zemljama slučajevi i smrtni ishodi od besnila rastu zbog velikih populacija nevakcinisanih lutalica i prekida vakcinacionih programa. WHO procenjuje preko 60.000 smrtnih slučajeva godišnje, pri čemu oko 99% slučajeva potiče od ujeda psa. Ključno rešenje su koordinisane, kontinuirane kampanje masovne vakcinacije pasa, bolja dostupnost postekspozicione terapije i podizanje svesti javnosti. Potpuna eliminacija je moguća uz jaču politiku i finansiranje.
Raste Broj Smrti Od Besnila — Zašto Se Bolest Vraća i Kako Je Zaustaviti?
Sheuli Akter with her three-year-old son Abdul, who contracted rabies when he was bitten on the face by a dog near his house - Simon Townsley/The Telegraph
U prenatrpanoj intenzivnoj nezi u Daki trogodišnji Abdul ležao je paralizovan, telo mu je bilo iskrivljeno usled infekcije besnilom koja je zahvatila mozak. Na bradi je imao ožiljak od ujeda psa — podsećanje da je većina ljudskih slučajeva posledica ujeda zaraženih pasa.
Zašto se besnilo vraća?
U žarištima kao što su Bangladeš, Indija i delovi Afrike porast se povezuje sa velikim populacijama nevakcinisanih lutalica i prekidima vakcinacionih kampanja. Globalna procena Svetske zdravstvene organizacije (WHO) govori o preko 60.000 smrtnih slučajeva godišnje, pri čemu oko 99% ljudi zaražava pas.
Glavni uzroci problema
- Nedostatak koordinisane masovne vakcinacije pasa: Bez kontinuirane kampanje nema stabilne imunitetske pokrivenosti (cilj WHO: najmanje 70%).
- Poremećaji programa: Pandemije, ratovi i smanjenje finansiranja prekidaju vakcinacije i brzo dozvoljavaju povratak bolesti.
- Slaba primena zakona i finansijska ograničenost: Postojeći propisi često se ne sprovode, a budžeti su ograničeni.
Da li je odstrel rešenje?
Masovni odstrel se pokazao kao kratkoročno rešenje koje često ne deluje na duže staze — prazninu na ulicama brzo popune nevakcinisani psi iz okoline. Targetirane mere smanjenja populacije i kontrola mestâ s velikim brojem pasa mogu biti korisne, ali same po sebi nisu zamena za vakcinaciju.
Šta WHO predlaže?
Strategija ima tri stuba: masovna vakcinacija pasa (≥70%), širi pristup postekspozicionoj profilaksi za ljude i edukacija javnosti i odgovorno vlasništvo. WHO ima cilj da eliminiše ljudske slučajeve besnila prenosivog s pasa do 2030.
Uspešni primeri
Latinska Amerika smanjila je ljudske i pseće slučajeve za više od 99% od 1983. zahvaljujući koordinisanim, sinhronizovanim kampanjama i regionalnim nabavkama vakcina. Turska eksperimentiše s oralnim vakcinama za divlje životinje i teško dostupne populacije pasa.
Šta građani i turisti mogu da urade?
- Izbegavati dodir s lutajućim životinjama i odmah oprati i dezinfikovati ogrebotine ili ujede.
- Potražiti medicinski savet i postekspozicionu vakcinaciju čim dođe do kontakta sa sumnjivom životinjom.
- Ako imate kućnog ljubimca, redovno vakcinišite i registrovati ga.
Zaključak: Besnilo je u većini slučajeva potpuno sprečivo. Rešenje zahteva političku volju, trajno finansiranje i pomeranje odgovornosti iz isključivo veterinarskog u javnozdravstveni okvir — tada eradikacija nije nerealan cilj.
Abdul's rabies infection had progressed to fatal degenerative encephalitis - Simon Townsley/The Telegraph
India is believed to be home to some 60 million street dogs and accounts for more than a third of all global human rabies deaths - SAJJAD HUSSAIN/AFP via Getty Images
People queue for post exposure rabies treatment at the Infectious Diseases Hospital in the Bangladeshi capital Dhaka - Simon Townsley/The Telegraph
Rabies has re-emerged as a serious public health concern in Ukraine - Sean Gallup/Getty Images
The Ukraine war has disrupted rabies vaccination programmes and triggered a surge in displaced and abandoned pets - Kateryna Klochko/AP
A stray dog is captured in Cairo as part of the Free Rabies Egypt inoculation campaign - Nariman El-Mofty/AP
Young children bitten by stray dogs are the most frequent casualties of rabies in Bangladesh - Simon Townsley/The Telegraph
Pomozite nam da budemo bolji.
