Nova sistematska revizija 181 studije otkriva da PBDE — retardanti plamena zabranjeni pre oko 20 godina — i dalje kontaminiraju sediment, zemljište i unutrašnje prostore širom Evrope. BDE-209 prevladava u sedimentima i mulju, dok su BDE-47 i BDE-99 češći u vazduhu i zemljištu. Zabrane su smanjile nivoe na nekim lokacijama, ali stari materijali, reciklaža i otpadni tokovi nastavljaju da oslobađaju ove hemikalije, što predstavlja rizik za hranidbene lance i ljudsko zdravlje.
PBDE I Dalje Zagađuju Evropu: Hemikalije Zabranjene Pre Dve Decenije Ostaju U Okolini i Hrani
(Joshua Dalsimer/The Image Bank/Getty Images)
Nova sistematska revizija pokazuje da su polibromovani difenil eteri (PBDE) — grupe štetnih hemikalija koje su se nekada koristile kao retardanti plamena — i dalje prisutni u sedimentima, zemljištu i unutrašnjim prostorima širom Evrope, iako su većinom zabranjeni pre oko 20 godina.
YouTube Thumbnail
Ključni nalazi
Autori su analizirali 181 recenziranu studiju o prisustvu PBDE u različitim evropskim sredinama. Evo najvažnijih zapažanja:
Subscribe to ScienceAlert's free fact-checked newsletter
- BDE-209 najčešće dominira u sedimentima i mulju otpadnih voda.
- BDE-47 i BDE-99 češće se nalaze u vazduhu i zemljištu.
- Spoljašnji nivoi su u opadanju na nekim lokacijama, verovatno zahvaljujući zabranama iz ranih 2000-ih, ali zagađenje i dalje traje u unutrašnjim prostorima i mestima sa velikom industrijskom aktivnošću (gradovi, fabrike, deponije).
- Izvori emisije uključuju stari nameštaj i elektroniku, reciklirane proizvode, tokove otpada (otpadne vode, mulj, deponije) i kontaminirane lokacije poput starih fabrika i zemljišta pogođenog požarima.
"Evropa je ostvarila značajan napredak u kontroli PBDE. Međutim, zapis o zagađenju pokazuje da prošle hemijske odluke i dalje oblikuju sadašnju i buduću izloženost. PBDE nisu samo zagađivači iz prošlosti. To su nasleđene hemikalije sa aktivnim prisustvom u životnoj sredini." — Khaled Abass, univerzitet Sharjah.
Zdrastveni rizici i neizvesnosti
Direktni zdravstveni efekti PBDE nisu potpuno razjašnjeni: većina dokaza potiče iz laboratorijskih ispitivanja na životinjama i posmatračkih studija kod ljudi koje ukazuju na statističke veze, a ne na čvrstu uzročnost. Međutim, istraživanja su povezivala izloženost PBDE sa promenama u funkciji jetre i štitne žlezde, rizikom od određenih karcinoma (npr. dojke) i mogućim uticajima na reproduktivno zdravlje.
Zašto je problem i dalje aktuelan?
PBDE su upotrebljavani decenijama i zbog svoje stabilnosti ostaju u proizvodima i otpadnim tokovima. Kretanje kroz okolišne sisteme opisuje se kao lanac: iz proizvoda u prašinu, iz prašine u otpadne vode, iz otpadnih voda u mulj, iz mulja u zemljište i iz sedimenata u vodene hranidbene mreže. To znači da stari materijali i reciklati mogu ponovo uvesti PBDE u moderne lance snabdevanja ako se hemijske opterećenosti ne prate i ne uklanjaju.
Šta dalje?
- Potrebno je kontinuirano praćenje i ciljane sanacije kontaminiranih lokacija.
- Politike kružne ekonomije treba da uključuju mere hemijske bezbednosti kako bi se izbegla ponovna cirkulacija nasleđenih zagađivača.
- Potrebna su dodatna istraživanja na ljudima i u realnim uslovima izlaganja da bi se bolje razumeli zdravstveni rizici.
Revizija je objavljena u časopisu Environmental Research i sumira 181 dostupnu studiju o PBDE u Evropi. Iako su zabrane dovele do smanjenja nivoa na nekim mestima, PBDE ostaju relevantan problem za javno zdravlje i upravljanje otpadom.
Pomozite nam da budemo bolji.
