Studija u časopisu Nature pokazuje da su pre oko 9.000 godina toplа Circumpolar Deep Water, porast nivoa mora i slatka otopljena voda stvorili povratnu spregu koja je ubrzala kolaps lednih polica u Istočnom Antarktiku. Taj proces je doveo do brzog povlačenja leda i porasta nivoa mora. Današnje brže antropogene promene klimе mogu aktivirati slične mehanizme, pa autori ističu hitnu potrebu za smanjenjem emisija i političkim merama prilagođavanja.
Upozorenje iz prošlosti: kolaps antarktičkih lednih polica pre ~9.000 godina i šta to znači danas
Nova studija objavljena u časopisu Nature otkriva da su masovni kolapsi lednih polica u Istočnom Antarktiku pre oko 9.000 godina bili uzrokovani kombinacijom tople duboke morske vode, porasta nivoa mora i slojeva slatke otopljene vode koji su održavali stratifikaciju okeana. Taj sklop faktora stvorio je snažnu povratnu spregu koja je ubrzala urušavanje lednih policа i povlačenje ledenog pokrivača.
Istraživači su identifikovali ulogu Circumpolar Deep Water (tople duboke vode) koja je prodirala ispod ledne police. Kako je nivo mora rastao, a topila se i unutrašnja slatka voda, okean je postao slojevit: hladniji, slaniji slojevi ostali su iznad, dok je toplija duboka voda lakše dolazila do bazе ledne police i ubrzavala njeno topljenje i urušavanje.
Kako se povratna sprega razvijala:
- Topla duboka voda ulazila je ispod ledne police i tanjila je odozdo.
- Slabljenje ledne police ubrzalo je kretanje unutrašnjeg leda prema moru.
- Povećano izbacivanje leda u more podizalo je nivo okeana i dovodilo više otopljene slatke vode, koja je dodatno održavala stratifikaciju i omogućavala toplijoj vodi da nastavi da deluje ispod leda.
Modeli koje su autori koristili pokazuju kako je ova povratna veza dovela do relativno brzog i širokog povlačenja leda na geološkom nivou, sa dramatičnim posledicama po nivo mora i regionalnu dinamiku ledenog pokrivača.
Šta to znači za danas? Današnje zagrevanje se odvija znatno brže nego prirodni klimatski pomaci iz prošlosti. Dok su prošli događaji važan izvor informacija o mogućim mehanizmima kolapsa, ljudski izazvano zagrevanje može pokrenuti slične povratne procese mnogo brže i u većem opsegu. Naročito su ranjive ledne police koje štite velike glečere od neposrednog slabljenja i ubrzanog slivanja leda u more.
Neizvesnosti i ograničenja: Iako rad pruža jasne mehanizme, postoje regionalne razlike u građi leda, morskoj cirkulaciji i lokalnim uslovima koje određuju koliko je svaka regija podložna takvom scenariju. Takođe, brzina i obim budućih promena zavise od putanje globalnih emisija gasova staklene bašte.
Šta možemo uraditi? Najvažnija kratkoročna i dugoročna mera je smanjenje emisija ugljen-dioksida i drugih gasova staklene bašte kako bi se usporilo zagrevanje planete i smanjilo verovatnoća aktiviranja ovakvih povratnih sprega. Na nivou politika to znači podršku energetskim i klimskim merama, ubrzanu tranziciju na obnovljive izvore i zaštitu kritičnih ekosistema. Na ličnom nivou korisne mere uključuju smanjenje potrošnje fosilnih goriva (npr. prelazak na električna vozila i energetski efikasne tehnologije), ulaganje u obnovljive izvore energije i politički angažman.
Ovaj rad iz prošlosti predstavlja vredno upozorenje: mehanizmi koji su ranije doveli do brzih promena u ledenim slojevima i nivou mora i danas su mogući — ali usmerene politike i smanjenje emisija mogu značajno umanjiti rizik od njihovog pokretanja.
Pomozite nam da budemo bolji.
