Tajne erdstall tunela: misteriozni uski podzemni prolazi centralne Evrope

Dok je obilazila ivicu svoje farme u Bavarskoj, Beate Greithanner bila je zatečena kada je jedna od krava upala u rupu u zemlji. Ispod gustog žbunja otkriven je sistem izuzetno uskih podzemnih prolaza — erdstall — koji i danas zbunjuju arheologe, speleologe i lokalne meštane.

Opis i karakteristike

Erdstall (nem. "zemljani stan") su uski tuneli visine približno 1 m i širine oko 60 cm, sa slabom ventilacijom i jednim očiglednim ulazom/izlazom. U okviru sistema pojavljuju se i klizni prolazi, tzv. schlupf, širine 30–40 cm i visine 40–50 cm, koji povezuju različite nivoe. Neki prolazi dopiru do oko 50 m, a u pojedinim delovima nalaze se i izdužene niše, „klupe“ i stepeništa.

Klasifikacija

Arheolozi razvrstavaju erdstalle u četiri osnovna tipa:

• Tip A: dugi, horizontalni prolazi sa nekoliko schlupf i blagim padovima;
• Tip B: složeniji, višeslojni sistemi sa vertikalnim prolazima, nišama i mogućim sedištima;
• Tip C: prostraniji prolazi sa horizontalnim izbočenjima;
• Tip D: veće, međusobno povezane komore.

Rasprostranjenost i lokacije

U centralnoj Evropi zabeleženo je oko 2.000 erdstalla — okvirno 700 u Bavarskoj i oko 500 u Austriji. Uglavnom su locirani u ruralnim područjima, često blizu istorijskih naselja, starih crkava, grobalja i šuma na blagim padinama.

Istorija istraživanja

Prvi sistematičniji zapisi potiču od benediktinskog sveštenika Lamberta Karnera, koji je krajem 19. veka istraživao erdstalle u Donjoj Austriji i kasnije objedinio nalaze u delu Artificial Caves in Old Times (1903). Tokom terenskih istraživanja u 2000-im godinama, istraživači su pronašli komad drveta u jednom tunelu koji je radiokarbonskim datiranjem svrstan u period između oko 950. i 1100. godine nove ere. U drugim objektima pronađeni su i fragmenti keramike i komadići uglja istog vremenskog raspona, dok su mnogi prolazi ostali očišćeni od vidljivih tragova stalnog boravka.

Predložene hipoteze o nameni

Za erdstalle se nude različite teorije:

• Skloništa: neki istraživači smatraju da su tuneli služili kao privremena skrovišta za meštane tokom ranijih sukoba ili pljački. Zagovornici ove ideje ukazuju na blizinu naselja i povremena datiranja iz srednjeg veka.
• Skladišta ili ledenice: stabilna, hladna unutrašnja temperatura odgovara čuvanju hrane ili leda, ali do danas nema nalaza organskih ostataka koji bi to potvrdili.
• Ritualne ili simbolične funkcije: antropolozi spekulišu o mogućim sahrambenim ili ritualnim upotrebama — čak i kao fizičko tumačenje prelaza ili "čistilišta" u verskim predstavama.
• Starije poreklo: neki arheolozi, među kojima je i dr Heinrich Kusch, smatraju da su pojedini prolazi mnogo stariji i mogu poticati iz neolita, što bi ukazivalo na kontinuitet ili višeslojnu upotrebu lokacija.

"Tuneli su često toliko uski da se kroz njih mora provlačiti poput crva,"

međutim, kritičari ističu tehničke prepreke za korišćenje kao masovna skloništa: loša ventilacija, nedostatak rezervnih izlaza i mali prelazi koji jedva da stanu prosečno telo čine takvu upotrebu opasnom.

Paleontološke i druge spekulacije

Pojedini internetski izvori i entuzijasti sugestiraju da su erdstalli paleobunari koje su stvorile velike životinje u pleistocenu, ali poznati paleo-bunari iz Južne Amerike su znatno širi i imaju jasne tragove životinjskog prisustva, što nedostaje kod erdstalla.

Rizici i javna dostupnost

Zbog uskih prolaza, slabog kiseonika i rizika od poplava, većina erdstalla nije otvorena za javnost. Zabeleženi su slučajevi zaglavljivanja i gušenja. Ipak, na nekoliko lokacija postoje organizovane, vođene ture koje pod nadzorom lokalnih vodiča omogućavaju kratko provlačenje kroz bezbedne delove tunela.

Zaključak

Erdstall su intrigantan i višeslojan fenomen: konkretni arheološki dokazi ukazuju na aktivnost u periodu približno 950–1100. godine, ali poreklo i svrha nekih prolaza ostaju otvoreno pitanje. Najverovatnije objašnjenje može biti kombinacija praktičnih i simboličkih funkcija kroz vekove, a dalja interdisciplinarna istraživanja (arheologija, geologija, paleobotanika) potrebna su da bi se razjasnila ova misterija.