Novo istraživanje u Nature upozorava da se Amazonska prašuma može prebaciti u „hipertropski“ klimatski režim koji na Zemlji nije postojao najmanje 10 miliona godina. Do 2100. vruće suše bi mogle trajati do 150 dana godišnje, a godišnja smrtnost stabala može porasti sa nešto iznad 1% na oko 1,55%. Studija, zasnovana na 30 godina podataka i merenjima oko Manausa, identifikovala je prag vlažnosti tla od 33% pri kojem embolije u ksilemu dovode do umiranja stabala. Ishod zavisi od budućih emisija CO2 — manje emisije usporavaju promenu.
Amazonija Kliže Ka 'Hipertropskoj' Klimi — Drveće Može Masovno Pognuti
More frequent and intense droughts could push the Amazon rainforest into a "hypertropical" regime. | Credit: Alexandre Morin-Laprise/Getty Images
Novo istraživanje objavljeno u časopisu Nature upozorava da se Amazonska prašuma pomera ka klimatskom režimu koji naučnici nazivaju „hipertropskim“ — stanju koje na Zemlji nije zabeleženo najmanje 10 miliona godina. Autori rada predviđaju da će takav režim doneti češće i intenzivnije vruće suše koje bi mogle izazvati masovno umiranje stabala i dugoročne promene u sastavu šume.
Istraživači predviđaju da bi, ukoliko emisije gasova ostanu visoke, do 2100. godine uslovi vruće suše mogli trajati i do 150 dana godišnje, uključujući delove dana koji su danas deo kišne sezone. "Kada se pojave ove vruće suše, to je klima koju smatramo hipertropskom, jer prevazilazi granice tropske šume kakvu danas poznajemo", rekao je Jeff Chambers, profesor geografije na University of California, Berkeley i vodeći autor studije.
Istraživači su analizirali 30 godina podataka o temperaturi, vlažnosti vazduha, vlagi u tlu i intenzitetu sunčevog zračenja sa lokaliteta severno od Manausa u centralnoj Amazoniji. Na istom mestu prikupljali su i merenja protoka vode i soka unutar stabala, što im je omogućilo da prate kako biljke reaguju na sušne epizode.
Kako vruće suše ubijaju stabla
Tokom vrućih suša, isparavanje raste, tlo gubi vlagu, a stabla zatvaraju stomate (pore na listovima) kako bi smanjila gubitak vode. To im štedi vodu, ali istovremeno blokira unos ugljen-dioksida (CO2) neophodnog za fotosintezu, rast i popravku tkiva.
Slow-growing trees like the Shihuahuaco (Dipteryx micrantha) are more resistant to drought conditions than fast-growing trees. | Credit: Angela Ponce for The Washington Post via Getty Images
Istraživanje je otkrilo da pri padu vlažnosti tla ispod praga od 33% (tj. kada samo trećina pora u tlu sadrži vodu) u ksilemu stabala nastaju embolije — mehurići vazduha koji prekidaju transport vode kroz unutrašnje "cevovode" biljke. Ako je embolija dovoljno široko rasprostranjena, stablo ne može da obnovi protok i ugine.
"Ako postoji dovoljno embolija, stablo jednostavno ugine," rekao je Chambers. Istraživače je iznenadila doslednost ovog praga tokom dvije jake El Niño godine (2015. i 2023.) i na drugim lokacijama u Amazoniji.
Posledice za šumu i klimu
Današnja godišnja smrtnost stabala u amazonskoj prašumi iznosi nešto iznad 1%. Modeli iz studije ukazuju da bi ona, u scenariju sa malo ili bez smanjenja emisija, mogla porasti na oko 1,55% do 2100. Iako naizgled mala promena u procentima, na obim cele prašume to odgovara značajnim gubicima biomase i ugljenika.
Brzorastuće vrste su pokazale veću ranjivost na vruće suše jer zahtevaju više vode i CO2 za brzi rast. To implicira da bi spororastuće vrste, poput žutog ipêa (Handroanthus chrysanthus) i shihuahuaca (Dipteryx micrantha), mogle postepeno postati dominantnije — pod uslovom da izdrže pojačani vodeni stres i brzinu klimatskih promena.
Autori upozoravaju da promene nisu ograničene samo na Amazoniju: slični trendovi mogu pogoditi tropske kišne šume u zapadnoj Africi i jugoistočnoj Aziji, što bi imalo velike posledice na globalni ciklus ugljenika.
Ključna poruka je da projekcije zasnovane na scenarijima sa visokim emisijama pokazuju ubrzanu transformaciju klime u hipertropski režim — i da je ljudski izbor u pogledu budućih emisija presudan za brzinu i obim tih promena.
Pomozite nam da budemo bolji.
