James Webb Space Telescope (JWST) lansiran je 25. decembra 2021. iz Kouroua i smešten u Lagrangeovu tačku L2, oko 1,5 miliona km od Zemlje. Njegovo 6,5 m sklopivo ogledalo i osetljivi infracrveni instrumenti omogućili su prve snimke kosmičkog svitanja u julu 2022. i otkrili niz iznenađujućih pojava — od Hubbleove tenzije do tragova atmosfere egzoplaneta. Webb je otvorio nove naučne pravce koje će dalje istraživati naredne generacije teleskopa.
Kako je James Webb Promenio Naš Pogled na Svemir — Lansiranje, Otkrića i Šta Nas Čeka
The James Webb Space Telescope launched on Christmas Day, 2021. It has reshaped our view of the cosmos. | Credit: Getty Images
James Webb Space Telescope (JWST) lansiran je 25. decembra 2021. iz Evropskog svemirskog centra u Kourouu, Francuska Gvajana, i brzo je postao najuticajniji teleskop svoje generacije.
Lansiranje i dolazak na L2
Teleskop je poleteo na vrhu rakete Ariane 5 brzinom od oko 25.000 mph (40.000 km/h) i nakon približno mesec dana stigao do stabilne Lagrangeove tačke L2 — oko 930.000 milja (1,5 miliona kilometara) od Zemlje — gde je u ravnoteži između Zemljine i Sunčeve gravitacije. Prve spektakularne slike stigle su u julu 2022. i otvorile lavinu naučnih podataka.
Tehnička inovacija
Webb poseduje sklopivo primarno ogledalo prečnika 6,5 m (21,3 stope) koje je bilo neophodno zbog ograničenja veličine nosača rakete. Ogledalo je napravljeno od više segmenata u obliku saća i moralo je biti izuzetno glatko — prema opisu, da je veliko kao kontinent ne bi imalo "brdo" većeg od visine članka.
Zašto infracrveno?
Da bi gledao u najranije epohe univerzuma, Webb posmatra u infracrvenom delu spektra: svetlost dalekih objekata se zbog širenja svemira pomera ka dužim talasnim dužinama (redshift). Zbog pozadinskog zagrevanja Zemlje i Sunca, teleskop je smešten daleko u hladan prostor kako bi njegovi detektori mogli da beleže najslabije signale.
This stunning image of the Cosmic Cliffs was the first one released by JWST. In it, you can see a profusion of stars in their earliest stages of star formation, a frenetic period which lasts between 50,000 and 100,000 years. | Credit: NASA, ESA, CSA, and STScI
"Webb je pokazao sposobnost da vidi gotovo do samog Velikog praska," rekao je Peter Jakobsen, profesor astrofizike (navedeno u originalnim izvorima).
Naučna otkrića i izazovi postojećih modela
JWST je ubrzo počeo da preispituje postojeće kosmološke modele. Među najznačajnijim rezultatima su potvrda tzv. Hubbleove tenzije — neslaganja u merenjima brzine širenja univerzuma — detekcije tragova potencijalno naseljivih atmosfera egzoplaneta, kao i otkrića iznenađujuće sjajnih galaksija i veoma masivnih crnih rupa u ranim epochama univerzuma. Ova otkrića nagoveštavaju potrebu za revizijom pojedinih teorijskih okvira ili dodatnim podacima.
Projekat, troškovi i tim
Webb je rezultat višedecenijskog razvoja koji je započeo krajem 1990-ih i uključio više od 20.000 inženjera i stotina naučnika. Troškovi projekta približno su 10 milijardi dolara, a realizacija je zahtevala savladavanje brojnih tehničkih izazova i simulacija raspakiravanja u svemiru.
Šta dalje?
Iako Webb postavlja nova pitanja — na primer, o prisustvu života na drugim planetama — neka od njih verovatno neće moći da budu konačno rešena u njegovom predviđenom radnom veku od oko 10 godina. Buduće opservatorije kao što su Vera C. Rubin Observatory, Nancy Grace Roman Telescope (planirano za lansiranje 2027), Extremely Large Telescope (oko 2029) i predloženi Habitable Worlds Observatory pomoći će da se nastavi rad započet Webbom i da se odgovori na otvorena pitanja.
Zaključak: James Webb je tehnološki i naučno prelomna misija koja je već proširila granice naše spoznaje o ranom univerzumu i egzoplanetima, a njeni podaci će oblikovati astronomiju decenijama.
Pomozite nam da budemo bolji.
