Kompaniје Koje 'Delimično Zatamnjuju' Sunce: Novi Val Solarног Geoinženjeringa I Rizici Koje Donosi

Timovi naučnika i startapi razvijaju kontroverzne tehnike koje bi u atmosferu ispuštale sitne reflektivne čestice kako bi odbile deo Sunčeve svetlosti nazad u svemir. Ideja, poznata kao solarni geoinženjering ili modifikacija sunčevog zračenja, ne rešava izvor problema — emisije gasova staklene bašte — ali bi mogla privremeno sniziti globalnu temperaturu i kupiti vreme za druga rešenja.

Šta je solarni geoinženjering?

Solarni geoinženjering obuhvata tehnike kojima se pokušava smanjiti količina sunčevog zračenja koje dopire do površine Zemlje. Jedna od najispitanijih ideja podrazumeva unošenje reflektivnih čestica u stratosferu — sloj atmosfere koji počinje na otprilike 6–7 km i proteže se do oko 50 km visine — oponašajući efekat velikih vulkanskih erupcija (npr. Pinatubo 1991. smanjio je globalnu temperaturu ~0,5°C privremeno).

Ko radi na tome i kako?

Startap Stardust Solutions je u oktobru najavio prikupljanje 60 miliona dolara za razvoj patentirane, kako navode, ne-sulfatne reflektivne čestice i planira kontrolisane eksperimente na otvorenom uz objavljivanje recenziranih naučnih radova. Osnivači su naučnici iz Izraela koji tvrde da njihov materijal neće imati tipične negativne efekte sulfata.

S druge strane, manje firme poput američkog Make Sunsets već lansiraju balone u stratosferu pune sumpor-dioksida. Kompanija tvrdi da je izvela 213 lansiranja i 'isporučila' 207.007 takozvanih "kredita za hlađenje".

Rizici, etika i regulativa

Solarni geoinženjering izaziva snažan otpor javnosti, domorodačkih zajednica i većeg dela naučne zajednice. Kritike uključuju:

Nejednaki uticaji: Promene u obrascima padavina, mogućnost pojačanih suša u nekim regionima i potencijalno pojačavanje ekstremnih oluja.

Termination Shock: Ako se primena iznenada prekine, može uslediti nagli skok temperature sa ozbiljnim posledicama.

Pravna i etička pitanja: Kome pripada pravo da utiče na globalnu klimu i kako osigurati pravične konsultacije sa pogođenim zajednicama?

Mnoge države rade na regulativi: u SAD su pokrenuti zakonski predlozi u više saveznih država, dok neke zemlje zahtevaju konsultacije i zabrane. Međunarodna pravila su i dalje nedovoljna za koordinisano delovanje.

Argumenti za i protiv

Zagovornici tvrde da bi geoinženjering mogao brzo smanjiti toplotni stres na biološke sisteme i infrastrukturu, dajući vreme za dekarbonizaciju i prilagođavanje. Protivnici upozoravaju da ovakve intervencije mogu odvući resurse i političku volju od smanjenja emisija i da privatne firme motivisane profitom nisu idealni akteri za ovako rizične tehnike.

Gde je nauka danas?

Veći deo naučne zajednice poziva na oprez: neophodna su rigorozna istraživanja, transparentni javni procesi, nezavisne provere i međunarodni okvir pre bilo kakvog šireg testiranja ili primene. Neke vlade (npr. UK preko ARIA) već finansiraju kontrolisane istraživačke programe, dok su pojedina lansiranja privatnih aktera pod istragom regulatora.

Zaključak

Solarni geoinženjering ponovo je u centru pažnje zbog ubrzanog zagađenja i sve vidljivijih posledica klimatskih promena. Ipak, reč je o rešenju sa velikim rizicima i neizvesnim efektima koji zahtevaju međunarodnu kontrolu, javnu debatu i prioritetno smanjenje emisija. Dok nauka istražuje, ključna pitanja ostaju: ko odlučuje, kako se meri bezbednost i koliko je rizik prihvatljiv za dobijanje kratkoročnog vremena protiv globalnog zagrevanja.

Start-ups, academics, and governments are increasingly interested in using technology to block out sunlight as a way to battle the climate crisis, though increased criticism accompanied this new momentum (Make Sunsets)

Stardust Solutions, a secretive start-up founded by Israeli scientists Yanai Yedvab (right) and Amyad Spector (left), proposes to use a novel (and still undisclosed) particle to help cool the Earth (Roby Yahav, Stardust)

Blocking some of the sun’s radiation from hitting the Earth will not stop the climate crisis — only reducing the amount of greenhouse gases in the atmosphere will do that in the long run — but it could reduce global temperatures and buy the world more time to implement solutions, according to backers

Make Sunsets, a California start-up, is already releasing balloons filled with sun-blocking particles into the atmosphere, though its efforts have attracted criticism from U.S. and Mexican regulators (Make Sunsets)

Geoengineering companies like Make Sunsets hope to mimic the climate-cooling effects of volcanic eruptions like Mount Pinatubo in the Philippines in June 1991, whose plume of aerosols is thought to have temporarily lowered global temperatures by half a degree Celsius (Getty Images)

There are no binding global agreements on solar geoengineering, though experts warn coordinated global planning and monitoring should be a part of any proposed solution (Copyright 2018 The Associated Press. All rights reserved.)

Beyond using particles, some scientists have proposed deploying huge mirrors to space to reflect away some of the sun’s light before it hits the Earth (SPL)

Critics of geoengineering say that beyond just being insufficient to stop the climate crisis, the technology is untested, could have adverse climate impacts, and is being deployed in a world without the legal structures or international cooperation to guide such a novel strategy (UK MOD © Crown copyright 2024)

Private companies are the wrong institutions to carry out geoengineering, according to critics, because they are drive by a profit-motive in addition to concerns for the public wellbeing (iStock/ Getty Images)