Studije iz 2024. i 2025. otkrile su genetske razlike između pasa u i izvan Černobiljske Zone Isključenja, uz dokaze o genetskim oštećenjima i nekim adaptivnim odgovorima. Međutim, nalazi nisu jedinstveni i nije jasno da li su promene direktno izazvane zračenjem. Današnje populacije pasa su često nekoliko generacija udaljene od prvobitnih jedinki iz 1986., što dodatno komplikuje interpretaciju podataka. Potrebna su dugoročna i uporedna istraživanja da bi se doneli čvršći zaključci.
Da Li Psi U Černobiljskoj Zoni Isključenja Evoluiraju Pod Uticajem Zračenja?
dog drinking from a puddle of water in the CEZ - Serkant Hekimci/Shutterstock
Mogu li psi koji danas žive u Černobiljskoj Zoni Isključenja (CEZ) doživljavati ubrzanu evoluciju zbog hronične izloženosti nuklearnom zračenju nakon havarije 1986. godine? Neki naučnici smatraju da je to moguće, ali dokazi su i dalje nejedinstveni i zahtevaju dodatna istraživanja.
Šta su pokazale najnovije studije?
Studije iz 2024. i 2025. godine ukazuju na genetske razlike između pasa unutar i van CEZ, kao i na povećanu učestalost genetskih oštećenja kod organizama iz tog područja. Ipak, istraživači napominju da pronađene razlike ne moraju biti direktno posledica nuklearno izazvanih mutacija.
scientists working in a lab, looking at paperwork on a desk - PeopleImages/Shutterstock
Studija iz 2023. fokusirala se na demografiju pasa u zoni i utvrdila je najmanje 15 genetski povezanih porodica. Autori su zaključili da su psi iz Černobiljskog grada genetski izdvojeni od svetskih populacija pasa, sa većom unutarpopulacionom sličnosti i diferencijacijom.
Zašto su zaključci neodređeni?
Glavni problem je što današnje populacije pasa nisu iste jedinke koje su bile prisutne odmah posle nesreće 1986. — mnogi psi su nekoliko generacija udaljeni od prvobitnih jedinki i već su rođeni u uslovima stalne izloženosti. To otežava direktno povezivanje genetskih promena sa zračenjem iz 1986. godine.
scientists discussing their findings, looking at a laptop - Pranithan Chorruangsak/Getty Images
Uz to, genetske razlike mogu nastati i zbog drugih faktora: ograničenog genetskog fonda (founder effect), nasumične drift mutacije, lokalnog parenja i ekologije prostora bez ljudi. Iako su zabeležene i neke adaptivne promene, nije jasno da li je u pitanju selekcija pod uticajem zračenja ili drugi evolutivni procesi.
Šta dalje?
Naučnici pozivaju na dugoročna, uporedna i genom‑široka istraživanja koja bi uključila uzorke iz različitih generacija, kontrolne populacije van CEZ i više ekoloških podataka. Takvi podaci pomogli bi da se razreši da li su zapažene promene posledica direktnog dejstva zračenja ili složenih demografskih i ekoloških faktora.
Zaključak: Postoje jasni znaci genetskih razlika i oštećenja kod organizama u CEZ, ali trenutno nema dovoljno dokaza da se sa sigurnošću tvrdi da psi u zoni doživljavaju rapidnu evoluciju izazvanu isključivo zračenjem.
Nastavak monitoringa i međudisciplinarna istraživanja biće ključna za razumevanje dugoročnih posledica nuklearnih katastrofa po životinje i biljke.
Pomozite nam da budemo bolji.
