Zapanjujuće otkriće sa morskog dna: Led Zapadne Antarktike se urušavao najmanje pet puta — šta to znači za svet

Istraživači koji su analizirali stare sedimente sa morskog dna ispred Zapadne Antarktike otkrili su da se tamošnji ledeni pokrivač urušavao i ponovo formirao više puta tokom poslednjih miliona godina — i da su ti kolapsi pratili snažni geološki događaji poput zemljotresa, vulkanskih erupcija, klizišta i cunamija.

Tokom ekspedicije 2019. godine naučnici su izbušili skoro 795 metara sedimenta (≈2.605 ft) i izvukli jezgra koja obuhvataju period od oko šest miliona godina, izvestio je The Conversation. Hemijska i sedimentološka analiza pokazala je da se između približno 4,7 i 3,3 miliona godina pre sadašnjosti ledeni pokrivač urušio i ponovo formirao najmanje pet puta, pri čemu su pojedini ciklusi trajali i desetine hiljada godina.

„Naši podaci o prošlosti Amundsenovog mora i predviđanja ukazuju da promene na obali Zapadne Antarktike neće biti spore, postupne ili neprimetne iz ljudske perspektive,“ navode autori studije.

„Naprotiv, ono što se dogodilo u prošlosti verovatno će se ponoviti: geološki brze promene koje se lokalno osećaju kao apokaliptični događaji — zemljotresi, erupcije, klizišta i cunamiji — sa posledicama širom sveta.“

Kemijska analiza slojeva mulja otkrila je potpis materijala koji potiče iz planinskih oblasti udaljenih oko 870 milja (≈1.400 km), što potvrđuje da su ogromni ledeni bregovi nekada prenosili sediment preko otvorenog okeana do današnjih područja prekrivenih debelim ledom.

Zašto su ovakvi događaji važni danas

Brzi geološki poremećaji imaju neposredne i dugoročne posledice za priobalne zajednice: kako se led topi i otcepljuje od kopna, podloga stene ispod leda se podiže (isostatsko odskočenje), što može da izazove zemljotrese. Smanjenje pritiska na koru takođe može stimulisati vulkansku aktivnost — primeri promena povezane sa otapanjem viđeni su i na Islandu. Pored toga, veliki delovi sedimenata i stena mogu kliziti u more, stvarajući razorne cunamije.

Uticaj na more i ljude

Porast nivoa mora usled otapanja antarktičkog leda produbljuje plavljenje priobalnih područja tokom oluja, što povećava rizik od poplava i može prisiliti milione ljudi na preseljenje ukoliko gradovi uz obalu postanu neupotrebljivi za život. Takođe, porast globalnih temperatura pojačava intenzitet ekstremnih vremenskih događaja i doprinosi češćim i snažnijim olujama.

Šta nauka i politika mogu da urade

Računarski modeli danas mogu da simuliraju scenarije kolapsa ledenih pokrivača i procene potencijalne posledice — to pomaže naučnicima i donosiocima odluka da unaprede planove evakuacije, ojačaju kritičnu infrastrukturu i ciljano investiraju u adaptaciju priobalnih područja. Istovremeno, smanjenje emisija gasova staklene bašte (manje sagorevanja nafte, gasa i uglja), ubrzan prelaz na obnovljive izvore energije i širenje energetske efikasnosti mogu usporiti zagrevanje okeana i ublažiti tempo otapanja antarktičkog leda.

Zaključak: Otkrića u sedimentima ispred Zapadne Antarktike pokazuju da su veliki i brzi geološki poremećaji u prošlosti bili mogući — i da bi se slični događaji mogli ponoviti. To naglašava potrebu za globalnim praćenjem, bržom klimatskom akcijom i pripremom zajednica na posledice koje će imati dalekosežne efekte po obale širom sveta.