Kako Je Ramanathan Otkrio Da CFC‑i Jače Greju Od CO2 — Priča Naučnika Koji Je Promenio Razumevanje Klime

Veerabhadran Ramanathan, indijski naučnik koji je svoju karijeru izgradio u SAD, zaslužan je za jedno od ključnih saznanja u klimatskoj nauci: da gasovi osim ugljen‑dioksida mogu imati izuzetno snažan efekat staklene bašte.

Ramanathan in the mid-1970s when he worked at NASA, where he made his first scientific breakthrough. - Courtesy Veerabhadran Ramanathan

Ramanathan je još kao postdoktorant u NASA‑inom Langley Research Centeru tokom 1970‑ih noćima radio na sporednom projektu koji je promenio pogled naučnika na globalno zagrevanje. Otkrio je da hlorofluorougljenici (CFC‑i), tada široko korišćeni u frižiderima, klima‑uređajima i sprejevima, po molekulu deluju mnogo snažnije od CO2 — prema njegovim proračunima jedna molekula CFC‑a mogla bi imati isto zagrevanje kao i do 10.000 molekula ugljen‑dioksida. Tri meseca je ponavljao proračune u potrazi za greškom i nije našao alternativno objašnjenje.

Ramanathan, 81, is now a distinguished research professor of climate and atmospheric sciences at Scripps Institution of Oceanography at UC San Diego. - Erik Jepsen

„Bio sam samo postdoktorant, imigrant iz Indije. Nisam znao da li da o tome obavestim NASA‑u ili ne. Jednostavno sam poslao rad,“ prisetio se Ramanathan.

Rad je objavio časopis Science, a 1975. dospeo je na naslovnu stranu The New York Times. Njegova otkrića — zajedno sa radovima drugih istraživača koji su povezivali CFC‑e sa razgradnjom ozona — doprinela su rastu svesti i donošenju politika koje su dovele do Montrealskog protokola (1987). Prema studiji objavljenoj u Nature 2021, zabrana CFC‑a mogla je sprečiti do oko 1 °C dodatnog zagrevanja u suprotnom scenariju.

Ramanathan used drones and other tools to measure atmospheric brown clouds, a layer of air pollution. - NASA

Širi doprinosi Ramanathana

Otkrivanje moći CFC‑a bilo je samo početak. Tokom svoje duge karijere, Ramanathan je kombinovao satelitska posmatranja, merenja iz balona, dronova i brodova i potvrdio nekoliko ključnih mehanizama klime:

Ramanathan (far left) with Pope Francis and other researchers after a joint workshop of the Pontifical Academy of Sciences and Pontifical Academy of Social Sciences in 2014 at the Vatican. - Lorenzo Rumori

• Dokazao je da oblaci u proseku imaju hlađajući efekat na planetu u određenim uslovima.
• Pokazao je kako vodena para deluje kao pojačivač efekta CO2 (positive feedback).
• Predvodio je merenja i opisao 3 km debeli „atmosferski braon oblak“ zagađenja koji je prekrivao veliki deo Indijskog potkontinenta, otkrivši da zagađenje može privremeno maskirati deo efekata globalnog zagrevanja.

Zahvaljujući ovim doprinosima, Kraljevska švedska akademija nauka dodelila mu je prestižnu Crafoord nagradu, a kolege ističu da je njegov rad uticao i na prvu generaciju klimatskih politika.

Etika i javna politika

Ramanathan je savetovao i vatikansku Pontifical Academy of Sciences, gde je upozoravao na etičke implikacije klimatske krize — posebno njen disproporcionalan uticaj na najsiromašnije. I danas, sa više od osamdeset godina, ističe da su sistemske mere i izbori političara ključni za rešenje, a ne samo individualne navike.

U privatnom životu vozi električni automobil, opremio je dom solarnim panelima, ali priznaje da ne insistira na ekstremnom ličnom asketizmu — preči mu je uticaj na politiku i kolektivne odluke.

Ramanathanova priča je primer kako radoznalost i međudisciplinarna pozadina mogu dovesti do otkrića koja menjaju nauku i politiku. Njegov rad upozorava da su gasovi u tragovima i aerosoli važni akteri u klimi i da razumevanje svih komponenti atmosfere ostaje ključno za efikasne mere ublažavanja i prilagođavanja.