Tajna iz Pergamona: Rimljani su pre oko 1.900 godina koristili ljudski izmet kao lek — timijan je prikrivao miris

Tamno-smeđe ljuspice pronađene u maloj staklenoj bočici stare oko 1.900 godina predstavljaju prvo direktno hemijsko potvrđeno svedočanstvo da su Rimljani koristili ljudski izmet u medicinske svrhe. Uzorak, iz jednog unguentariuma nađenog u grobnici u antičkom Pergamonu (danas Bergama, zapadna Turska), analiziran je metodom GC-MS i pokazao kombinaciju fekalnih biomarkera i sastojaka aromatičnih biljaka.

Gde je uzorak pronađen i ko je otkrio

Bočicu je u depozitu Muzeja Bergame primetio arheolog Cenker Atila sa Univerziteta Sivas Cumhuriyet. Iako zatvorena i bez vidljivog neprijatnog mirisa kada je otvorena, izolovane naslage su poslate na hemijsku analizu — iz sedam posuda samo je jedna dala konkluzivan rezultat.

Hemijska analiza i ključni nalazi

Istraživači su koristili gasnu hromatografiju u kombinaciji sa masenom spektrometrijom (GC-MS) kako bi identifikovali organske komponente naslage. Detektovana su dva važna sterola — koprostanol i 24‑etilkoprostanol — koja su prepoznata kao validirani biomarkeri fekalnog porekla. Odnos ovih jedinjenja ukazuje da je izmet verovatno ljudskog porekla.

Researchers studied the contents of a second-century glass vial discovered in ancient Pergamon, Turkey. | Credit: Cenker Atila

Pored toga, u uzorku je pronađen i karvakrol, aromatično jedinjenje koje se često nalazi u eteričnim uljima timijana i srodnog bilja. Prisustvo karvakrola sugeriše da je izmet mešan sa timijanom — verovatno da bi se maskirao neprijatan miris i/ili davao terapijski efekat.

Istorijski i medicinski kontekst

Rezultati se poklapaju sa receptima koje navodi Galen iz Pergamona, jedan od najuticajnijih rimskih lekara drugog i trećeg veka. Tekstualni izvori iz antičkog sveta opisuju pripravke na bazi fekalija koji su služili za lečenje upala, infekcija i drugih stanja, a često su preporučivali dodavanje aromatičnih biljaka, vina ili sirćeta da bi se neutralisao miris.

"Ova studija pruža prvi direktan hemijski dokaz za medicinsku upotrebu fekalnog materijala u grčko‑rimskoj antici", navode autori u radu objavljenom 19. januara u časopisu Journal of Archaeological Science: Reports.

Šta to znači

Otkriveni uzorak pruža retku materijalnu vezu između arheoloških nalaza i pisanih medicinskih recepata iz antike — pokazuje da su teorije iz klasičnih teksova bile i praktično primenjivane. Nalaz takođe osvetljava načine na koje su antički lekari pokušavali da učine terapije prihvatljivijim pacijentima pomoću biljnih aroma.

Napomena o interpretaciji: Iako su hemijski dokazi snažni, naučnici ne tvrde da su svi slični preparati bili identični ili da su imali moderne standardizovane terapijske efekte. Rezultati govore o postojanju prakse i njenom materijalnom utvrđivanju u jednom konkretnom slučaju.