Arheološko‑genetsko istraživanje u Džerašu (Jordan) potvrdilo je prvu mediteransku masovnu grobnicu povezanu sa Justinijanovom kugom. DNK iz zuba ukazuje na prisustvo Yersinia pestis, a više od 200 osoba sahranjeno je u okviru jednog događaja na hipodromu. Nalaz otkriva da je pandemija pogodila mobilne i urbane grupe i pruža retku ljudsku i društvenu perspektivu na rani pandemijski događaj.
Masovna grobnica u Džerašu rasvetljava ljudsku priču Justinijanove kuge
Researchers say their findings offer a rare window into the urban life, mobility and vulnerability of citizens affected by the Justinian plague.Photograph: Karen Hendrix/University of Sydney
Arheološko i genetsko istraživanje u Džerašu (današnji Jordan) potvrdilo je prvu mediteransku masovnu grobnicu povezanom s Justinijanovom kugom — pandemijom koja je pogodila Vizantijsko carstvo između 541. i 750. godine nove ere. Studija, objavljena u februarskom izdanju Journal of Archaeological Science, donosi retke fizičke i genetske dokaze o tome ko su bili žrtve i kako je grad doživeo krizu.
Nalazi i značaj grobnice
DNK analizom zuba iz posmrtnih ostataka utvrđeno je prisustvo Yersinia pestis, mikroba koji je već bio ranije povezan sa Justinijanovom kugom. Grobnica na hipodromu u Džerašu predstavlja jedinstven mortuary događaj — više od 200 ljudi sahranjeno je odjednom, za razliku od uobičajenog postepenog rasta groblja.
Demografija žrtava
Analize pokazuju raznoliku demografsku strukturu: muškarci i žene, tinejdžeri i ljudi u punoj snazi. Istraživači ocenjuju da je većina bila deo mobilne, prelazne populacije — trgovci, plaćenici, robovi i prolaznici — što ukazuje da je bolest pogodila urbane centre kroz koje su prolazili ljudi i robusne mreže trgovine.
Metodologija i tim
Multidisciplinarni tim arheologa, istoričara i genetičara sa Univerziteta Južne Floride (USF), Florida Atlantic University (FAU) i Univerziteta u Sidneju analizirao je DNK iz zuba kako bi povezao biološke dokaze sa arheološkim kontekstom. Vodeća autorka studije je Rays Jiang (USF).
Šta nam ovo govori o pandemijama
Autori ističu da pandemije treba posmatrati kao društvene i zdravstvene događaje. Ovo nalazište ne samo da potvrđuje prisustvo Y. pestis, već i pokazuje kako su mobilnost i gustoća naseljenosti doprinosili brzom širenju bolesti. Jiang upoređuje situacije sa modernim iskustvima iz kovid-pandemije — prekid putovanja i zaglavljivanje mobilnih grupa u urbanim centrima povećavaju ranjivost.
"Ranija istraživanja su identifikovala organizam kuge. Lokalitet u Džerašu pretvara taj genetski signal u ljudsku priču o tome ko je umro i kako je jedan grad doživeo krizu," rekao je Rays Jiang.
Značaj za istoriju i javno zdravlje
Otkrivena masovna grobnica daje čvrste arheogenetičke dokaze da je Justinijanova kuga imala konkretan, lokalizovan uticaj na zajednice. Iako postojanje pandemije ne mora nužno značiti kolaps društvenih institucija, nalazi pokazuju kako se bolest kreće kroz društvene mreže i menja svakodnevni život ljudi.
Zaključak: Grobnica u Džerašu predstavlja retku i vrednu dokumentaciju jedne od najranijih zabeleženih pandemija u istoriji — potvrđuje mikrobiološki uzrok, broj žrtava i društveni kontekst koji je omogućio brzo širenje bolesti.
Pomozite nam da budemo bolji.
