Nova studija u Science Advances pokazuje da je asteroid koji je pre oko 66 miliona godina izazvao masovno izumiranje pripadao izuzetno retkoj podgrupi ugljeničnih kondrita — CO (Carbonaceous Ornans). Istraživači su analizirali izotope nikla u K–Pg slojevima sa pet lokacija u Evropi i dobili najsnažniju korelaciju sa CO grupom. Pošto CO kondriti sadrže manje labavih elemenata poput sumpora, istraživači zaključuju da su fino rasute čestice i aerosoli u atmosferi bili ključni uzrok dugotrajnog zamračenja i klimatskih posledica.
Retki Meteoritet Koji Je Ugasio Dinosauruse — Nova Studija Otkriva Neočekivano Poreklo
(Mark Garlick/Science Photo Library/Getty Images)
Pre oko 66 miliona godina ogroman asteroid udario je u područje današnjeg Jukatana u Meksiku i izazvao niz globalnih katastrofa koje su dovele do izumiranja dinosaurusa. Nova studija u časopisu Science Advances dodaje još jednu poražavajuću slučajnost: impaktor je bio izuzetno redak tip meteorita čije poreklo verovatno vodi do udaljenijih delova Sunčevog sistema.
Zašto je ovo otkriće važno?
Iako se već znalo da je reč o ugljeničnom kondritu (carbonaceous chondrite) — grupi meteorita koja čini manje od 5% svih zabeleženih — nova analiza ukazuje da je impaktor pripadao podgrupi CO (Carbonaceous Ornans), izuzetno retkoj frakciji unutar te klase. Takav nalaz dodatno naglašava koliko je niz nepovoljnih okolnosti morao da se poklopi da bi posledice bile baš takve.
A slice of a carbonaceous chondrite meteorite. (Shiny Things/Wikimedia Commons/CC BY 2.0)
Forenzička analiza K–Pg slojeva
Istraživači su proučavali geološki K–Pg (Kretacej–Paleogen) sloj iz pet lokacija u Evropi — Danska, Španija i tri lokaliteta u Italiji — i uporedili hemijski potpis sa 11 poznatih ugljeničnih kondrita iz različitih podgrupa. Fokus je bio na izotopima nikla: taj element je znatno bogatiji u primitivnim meteoritima nego u Zemljinoj kori, a različite vrste meteorita imaju prepoznatljive izotopne potpise.
Posle izolacije i precizne analize izotopa nikla, najjače slaganje je pokazalo poreklo iz CO grupe. Kako autori napominju, ova analiza isključuje većinu drugih kandidata koji su ranije bili u fokusu, uključujući Mighei podgrupu.
Residue of theCretaceous-Paleogeneimpact. Dark clay-rich KT boundary layer in Stevn's Klint, Denmark used in the study. (Dr Philippe Claeys)
"CO kondriti nisu tipični primerci koje vidite u izložbenim kolekcijama," kaže dr Philippe Claeys sa Vrije Universiteit Brussel. "Da su dinosaurusi pogođeni tako retkim i udaljenim projektilom još više naglašava koliko su bili nesrećni."
Implikacije za klimatske posledice udara
Jedna od važnih posledica ovog otkrića je revidirana uloga sumpora. Ranije se verovalo da je sumpor iz impaktora bio glavni okidač za kiselu kišu i naglo hlađenje. Međutim, CO kondriti sadrže znatno manje labavih (volatile) elemenata — uključujući sumpor, vodu, ugljenik i cink — nego mnoge druge klase meteorita.
To znači da je verovatnije da su fina aerosoli i krhotine izbačene u gornje slojeve atmosfere (samoistalozno prostrta prašina i čestice) glavni uzrok dugotrajnog zamračenja i hlađenja, a ne direktna hemijska kontaminacija samog impaktora.
Subscribe to ScienceAlert's free fact-checked newsletter
Dodatni faktori nesrećnog spleta okolnosti
Osim retkosti impaktora, naučnici ističu i druge faktore koji su pojačali katastrofu: mesto udara (Jukatan), ugao sudara, godišnje doba (proleće na severnoj polulopti) i veličina — procenjeni prečnik impaktora je oko 10 kilometara. Sve je to doprinelo razmjerima požara, cunamija, zakiseljavanja okeana i kolapsa lanca ishrane.
Rad donosi dublje razumevanje kako kombinacija geoloških, orbitalnih i hemijskih faktora može uticati na evoluciju života na Zemlji. Rezultati su objavljeni u Science Advances.
Gde su uzorci uzimani? K–Pg uzorci dolaze sa pet evropskih lokaliteta (Danska, Španija i tri mesta u Italiji) i upoređeni su sa 11 poznatih uzoraka ugljeničnih kondrita.
Pomozite nam da budemo bolji.
