Studija: Dinosaurusi Mogu Izumreti Za Nekoliko Sati Posle Udara Asteroida

Vladavina dinosaurusa naglo je završila pre oko 66 miliona godina, kada je šest milja širok asteroid Chicxulub udario u područje današnjeg Jukatanskog poluostrva u Meksiku. Tačan tok događaja koji je doveo do njihovog izumiranja i dalje je predmet debate: da li je većina vrsta stradala postepeno usled gladovanja nakon zatamnjenja Sunca, ili su mnoge vrste brzo poginule zbog požara i ekstremnog zagrevanja uzrokovanog padom krhotina?

Prema novim dokazima objavljenim u Journal of Geophysical Research: Biogeosciences, rad Brandon Johnsona i saradnika podržava scenarijo brzog, takozvanog "flash-cook" uništenja.

"Nalazimo se u domenu gde bismo u suštini mogli da eliminišemo sve u prvom satu ili dva", rekao je Brandon Johnson, planetarni naučnik sa Purdue University i koautor studije.

Asteroid je, prema računanjima, udario brzinom od oko 12 milja u sekundi (~19 km/s) i oslobodio energiju ekvivalentnu približno 100 teratona TNT-a — više od milijardu puta snažniju od atomske bombe bačene na Hirošimu. Udarište je formiralo krater prečnika ~100 km (62 milje) i dubine ~31 km (19 milja), dok su talasi cunamija i udarni vetrovi bili razorne jačine. Simulacije i geološki podaci ukazuju na fenomene kao što su višekilometarski talasi, vetrovi koji su mogli dostići brzine od ~620 mph (~1 000 km/h) i izbacivanje oko 25 triliona metričkih tona krhotina u atmosferu.

Veliki deo izbačenog materijala potom se kondenzovao u sferule — zapaljene kugličaste čestice koje su padajući prouzrokovale požare. Još značajniji, istraživači su ukazali na ulogu vaporizovanog stenskog materijala (tj. delova stena pretvorenih u gas koji je poletao visoko u atmosferu). Johnson i tim su povezali postojeće računske simulacije udara sa podacima o slojevima prašine iz perioda izumiranja i utvrdili da bi takav atmosferski pokrivač mogao delovati kao gust termoizolacioni sloj.

Prema autorima, oblak vaporizovanog materijala i prašine mogao je povećati toplotne uslove na površini najmanje 3,5 puta (u tekstu studije: 3,5x) u poređenju sa efektom samih sferula, što bi bilo dovoljno za trenutnu smrt velikog broja kopnenih životinja i istovremeno izazvalo spontane požare na širokom području.

"Naš rad podržava ideju da je upravo udar bio poguban za kopneni život i uzrokovao masovno izumiranje", istakao je Johnson.

Autori, međutim, napominju da ova hipoteza nije nužno u potpunoj suprotnosti sa teorijom sporijeg izumiranja usled zatamnjenja Sunca. Nakon inicijalnih požara i eksplozivnih efekata, preostala fina prašina i aerosoli mogli su duže vreme blokirati sunčevu svetlost i dovesti do hlađenja koje je trajalo godinama ili decenijama — efekt koji su naučnici uporedili sa termosom koji zadržava toplotu ili hladnoću.

Studija naglašava da većina direktnih dokaza o intenzivnim požarima potiče iz Severne Amerike, pa je neophodno više geoloških nalaza iz udaljenijih regiona da bi se potvrdilo da su šumski požari zaista bili globalni. Kao što je istakao paleontolog Alessandro Chiarenza (UCL), moguće je da će buduća istraživanja pronaći širi zapis o globalnim požarima, ali za sada ti podaci nedostaju.

Bez obzira na tačan vremenski razmak između prvog udara i konačnog kolapsa brojnih vrsta, novi rad ukazuje da je kombinacija trenutnih termalnih efekata i dugotrajnog zatamnjenja verovatno odgovorna za temeljno i brzo izumiranje velikog broja kopnenih organizama na kraju krede.

Šta ovo znači

Studija ne zatvara sva pitanja, ali pomera fokus istraživanja ka ulozi atmosferskog vapora i prašine u neposrednom (časovnom) ubijanju organizama, uz dugotrajan, sekundarni efekat hlađenja koji bi doprineo konačnom izumiranju onih vrsta koje bi preživele inicijalne termalne udare.