Nova studija u Nature Communications otkriva da je Zemlja u poslednjih ~539 miliona godina imala pet različitih klimatskih režima, razdvojenih oštrim tranzicionim periodima. Tokom tih prelaza hemijska stabilnost okeana i indeksi biotičke ranjivosti značajno su rasli, često podudarajući se sa pet najvećih masovnih izumiranja. Iako tranzicije same po sebi nisu nužno uzrok, čine biosferu podložnijom dodatnim katastrofama; trenutno je Cenozoik relativno stabilan, ali ljudski uticaji i dalje mogu imati velike posledice.
Kritični prelazi: Kako su hemijske oscilacije Zemlje najavljivale pet najvećih masovnih izumiranja
(Anton Petrus/Moment/Getty Images)
Život na Zemlji kroz stotine miliona godina nije bio stalan — i novo istraživanje baca novo svetlo na to kako su promene u hemiji okeana i klimi povezane sa najvećim izumiranjima u geološkoj istoriji.
Two ocean-chemistry signals (oxygen and carbon isotopes) tracked across 500 million years, with skull icons marking the 'Big 5' mass extinctions and orange highlights showing where the chemistry gave early warning signs of a coming shift. (Livina et al.,Nature, 2026)
Šta su otkrili istraživači?
Studija objavljena u Nature Communications (Livina i saradnici, 2026) analizira podatke o izotopima ugljenika i kiseonika iz morskih zapisa tokom poslednjih ~539 miliona godina. Autori identifikuju pet dugotrajnih klimatskih režima razdvojenih oštrim tranzicionim periodima — i upravo tokom tih tranzicija hemijska stabilnost sistema se "kolebala".
It's not just disasters like supervolcanos and asteroid impacts that cause mass extinction. (Mark Garlick/Science Photo Library/Getty Images)
Indeks biosferske ranjivosti
Autori uvode metrik pod nazivom indeks biosferske ranjivosti koji kombinuje stope nastanka i izumiranja taksona ("total turnover") sa postojećom raznolikošću. Matematički, indeks je izražen kao prirodni logaritam ukupnog intenziteta total turnover-a u odnosu na standardizovanu stojinu raznolikosti, što omogućava kvantifikovanje koliko je biosfera pod pritiskom promena.
Vulnerability mapped against the 'Big 5' mass extinctions. (Livina et al.,Nature, 2026)
“Pokazatelj raste kada imamo porast stopa izumiranja i nastanka vrsta, što ukazuje na pritisak za adaptaciju u novim i teškim uslovima,” rekao je koautor Andrej Spiridonov.
Povezanost sa "Velikom petorkom"
Istraživanje pokazuje da su pikovi ranjivosti često podudarni sa pet najvećih masovnih izumiranja. Periodi sa višim temperaturama u proseku su imali viši osnovni nivo ranjivosti, ali najveći skokovi ranjivosti desili su se na granicama izmedu klimatskih režima — tačkama kada je sistem bio najosetljiviji na dodatne šokove, poput udara asteroida ili intenzivnog vulkanskog delovanja.
Subscribe to ScienceAlert's free fact-checked newsletter
Za današnji svet
Autori napominju da je analiza istorijska i ne daje direktnu prognozu budućnosti. Prema Spiridonovu, trenutni geološki period — Cenozoik — ocenjen je kao relativno stabilan sa niskom procenom pozadinske ranjivosti. Međutim, to ne znači da ljudi ne mogu izazvati značajne promene: pod drugačijim istorijskim pozadinama isti poremećaji bi verovatno imali još razornije efekte.
Studija naglašava važnost praćenja dugoročnih klimatskih i hemijskih trendova kao ranih signala povećane ekološke osetljivosti, a nalazi su predstavljeni u radu Livina et al., Nature Communications, 2026.
Pomozite nam da budemo bolji.
