Crkva iz doba kneza Lazara u Rakitnici: Samozvani arhiepiskop pokušava prisvajanje svetinje

Samozvani arhiepiskop Nikola Džufka već godinama pokušava da prisvoji crkvu Svetog Arhangela Mihaila u Rakitnici kod Podujeva, izvodeći rituale sa svojim sledbenicima u objektu koji naziva "albanskim manastirskim kompleksom". Lokalni i stručni izvori upozoravaju na rizik od stvaranja lažnih narativa o poreklu i statusu objekta.

Istorijski i arhitektonski značaj

Istoričarka umetnosti Jasmina Ćirić navodi da je reč o objektu iz druge polovine 14. veka, neposredno vezanom za vreme kneza Lazara. Crkva je bila obnavljana u 16. i 17. veku, a tragovi većeg prisustva srpskog stanovništva u tom delu gube se sredinom 19. veka.

Prema Ćirić, reč je o jednobrodnom hramu čiji oblik i materijalni ostaci ukazuju na kontinuitet arhitektonskih tokova iz vremena srednjovekovne Srbije. Toponimija mesta dodatno podržava istorijsku vezu objekta sa srpskim srednjovekovnim nasleđem.

"Ako imate simulakrum u vidu države, onda stvarate i simulakrum u vidu kulturnog nasleđa. Nakon toga sledi uspostavljanje nove crkve koja nema nikakve veze sa kanonskim poretkom SPC," ističe Jasmina Ćirić.

Napetosti, toponimija i predanja

Prema svedočenjima novinara Živojina Rakočevića, lokalno stanovništvo pre 1999. godine pominjalo je ovaj hram kao "Lazarevu crkvu", verujući u predanje da je ту prenoćilo telo kneza Lazara nakon Kosovskog boja. Ćirić naglašava da većina toponima na prostoru Kosova i Metohije potiče iz srpskog srednjovekovnog nasleđa, i da su neki od njih kasnije albanizovani.

Reakcije i zabrinutost

Ćirić podseća na Rezoluciju 1244 Saveta bezbednosti UN i navodi da Srpska pravoslavna crkva smatra sebe legitimnim čuvarom verske i duhovne baštine na Kosovu i Metohiji. Posebnu zabrinutost izaziva, kako navodi, odsustvo bržih reakcija privremenih prištinskih institucija i međunarodnih organizacija, pre svega Uneska.

Međunarodno prepoznati spomenici poput Dečana, Gračanice i Pećke patrijaršije upisani su na listu svetske baštine, pa Ćirić ocenjuje da kontinuirani pokušaji promena narativa i identiteta predstavljaju ozbiljan izazov za očuvanje istine o kulturnom nasleđu.

Kako zaštititi manje svetinje

Zaštita manjih crkava, kojih ima na stotine na prostoru KiM, po mišljenju Ćirić zahteva dokumentovanje, podizanje svesti o njihovom poreklu i prisustvo stručnih timova na terenu. One često predstavljaju metohije većih manastirskih celina, što dodatno potvrđuje istorijsku povezanost sa SPC.

Ćirić poziva na intenzivniju saradnju Republičkog zavoda za zaštitu spomenika kulture sa međunarodnim institucijama i Uneskom, uz neometan rad stručnjaka na terenu kao ključan za očuvanje materijalnog i duhovnog nasleđa.

Zaključak: Slučaj crkve u Rakitnici predstavlja spoj istorijske vrednosti i savremenih političkih tenzija. Dokumentovanje, transparentnost i međunarodna saradnja navedeni su kao neophodni koraci za zaštitu i očuvanje autentičnog kulturnog nasleđa.