Ključna otkrića: Studija u Geophysical Research Letters pokazuje da je oko 76% ugljenika oslobođenog u kanadskim požarima 2023. poteklo iz podzemnih tresetišta i organskih tala, ne iz krošnji stabala. Procena ukupnih emisija iznosi oko 554 miliona tona ugljenika (Copernicus i NASA procene: 470–640 Mt). Toplija leta, suše i povlačenje permafrosta pretvaraju vlažna tla u dugotrajni izvor požara i emisija, pa su potrebne mere poput zaštite tresetišta, obnove močvara, ranog otkrivanja i smanjenja emisija.
Ugljenik U Tlu: Pravi Pogon Iza Kanadskih Požara
CANADA - 14 JULY 2026: Satellite view of Northwestern Ontario's wildfires, including the Dryden and Thunder Bay fires, has forced evacuations, closed highways, and disrupted Canadian routes. Smoke and smog from these blazes has spread across Toronto and is reaching as far as New York. 14 July 2026. (Photo by Gallo Images/Orbital Horizon/Copernicus Sentinel Data 2026)Gallo Images via Getty Images
Kada se ovog jula dim od kanadskih požara spustio nad Njujork, Čikago i velike delove severoistočnih SAD, politička debata brzo je tražila krivca. Neki su, poput bivšeg predsednika Donalda Trumpa, to pripisali lošem upravljanju šumama u Kanadi. Ali nova naučna saznanja pokazuju da je priča složenija i opasnija.
Studija objavljena u Geophysical Research Letters i istraživanje sa McMaster University otkrivaju da oko 76% ugljenika oslobođenog tokom rekordne sezone požara u Kanadi 2023. potiče iz podzemnih slojeva — tresetišta, organskog zemljišta i ugljenikom bogate podloge — a ne direktno iz stabala i krošnji.
Zašto su borealna tla važna?
Borealna šuma izgleda kao tipična šumska zajednica, ali ispod površine skriva ogromne zalihe organskih materija koje su se akumulirale decenijama i vekovima. U normalnim uslovima ta tla su vlažna i otporna na paljenje. Međutim, toplija leta, dugotrajne suše, pad nivoa podzemnih voda i otapanje permafrosta menjaju ta pravila.
Šta su pokazali podaci?
Istraživači procenjuju da su požari u Kanadi 2023. oslobodili približno 554 miliona tona ugljenika, od čega je oko 76% poteklo iz podzemlja. Nezavisne procene Copernicusa i NASA-e daju slične vrednosti (raspon 470–640 miliona tona), što stavlja kanadske borealne požare među najveće epizodne izvore ugljenika na svetu.
Podzemni požari — koji mogu tinjati nedeljama ili mesecima — oslobađaju CO2, metan i fine čestice koje putuju stotinama i hiljadama kilometara, utičući na kvalitet vazduha u gradovima preko granica.
Šta ovo znači za politiku i upravljanje?
Klasične mere upravljanja šumama (kontrolisane paljevine, prorđivanje, mehaničko uklanjanje suve biomase) i dalje su korisne, posebno u zoni oko naselja. Ipak, one nisu dovoljne za zaštitu ogromnih podzemnih depozita ugljenika u udaljenim borealnim predelima.
Potrebna su šira rešenja: zaštita i obnova tresetišta i močvara, poboljšano praćenje i rano otkrivanje podzemnih požara, uključivanje autohtonih praksi upravljanja požarima i, iznad svega, smanjenje globalnih emisija stakleničkih gasova koje su promenile uslove tla.
Fosilna goriva zagrevaju klimu → toplija i suvlja tla gore više → oslobađa se drevni ugljenik → dodatno zagrevanje. To je povratna sprega koja pogoršava buduće sezone požara.
Dim koji je stigao do američkih gradova nije samo znak lošeg šumskog upravljanja. To je znak da jedan od najvećih rezervoara ugljenika na planeti počinje da se ponaša drugačije jer se klima promenila — problem bez granica.
Izvor: Forbes (originalni članak), studija u Geophysical Research Letters; podaci istraživača McMaster University, Copernicus i NASA.
Pomozite nam da budemo bolji.
