Sredozemlje Se Menja: Toplota Donosi Stotine Invazivnih Vrsta Koje Prete Autohtonoj Fauni

Rim (AP) — Sredozemno more koje su poznavali naši preci sve više gubi svoj nekadašnji izgled i bilans vrsta. Zagrevajući se zbog klimatskih promena, ono postaje pogodnije za invazivne vrste koje istiskuju autohtone populacije i ugrožavaju prihode obalnih zajednica.

Fisherman Photis Gaitanos catches a toadfish while fishing from his boat off the coast of Larnaca, Cyprus, in the eastern Mediterranean, early Saturday, Dec. 20, 2025. (AP Photo/Petros Karadjias)(AP Photo/Petros Karadjias)

Zašto se događa promena?

Naučnici kažu da je Sredozemlje označeno kao klimatska "vruća tačka": temperaturu površinskih voda očekuje se porast od 2 do 6 °C do 2100. godine, uz češće i intenzivnije talase toplote. Kao zatvoreni bazen, more zadržava toplotu brže nego otvoreni okean, što dodatno ubrzava promene.

Lionfish lie on a fishing boat off the coast of Larnaca, Cyprus, in the eastern Mediterranean, early Saturday, Dec. 20, 2025. (AP Photo/Petros Karadjias)(AP Photo/Petros Karadjias)

Koje vrste ulaze i kako utiču?

Toplije vode omogućile su prodor stotina novih i invazivnih vrsta. Među najproblematičnijima su riba-lav (lionfish, rod Pterois) i pufer-riba (spotted puffer, Lagocephalus sceleratus), ali ukupno je identifikovano oko 1.000 invazivnih organizama, od kojih je 800 dobro uspostavljeno.

A lionfish lies on a fishing boat off the coast of Larnaca, Cyprus, in the eastern Mediterranean, early Saturday, Dec. 20, 2025. (AP Photo/Petros Karadjias)(AP Photo/Petros Karadjias)

„Sredozemlje naših dedova i predaka je izgubljeno na način koji je u mnogome nepovratan,“ kaže Ernesto Azzuro iz italijanskog Instituta za morske biološke resurse.

Posledice po biodiverzitet i ribarstvo

U istočnom Sredozemlju plitke zone izgubile su i do 93% populacije mekušaca, dok su duž Jadrana mnoge školjke uginule nakon skokova temperature koje su prelazile 30 °C. To direktno pogađa lokalne ribare i ugostiteljski sektor koji se oslanjaju na autohtone vrste.

Fisherman Photis Gaitanos catches a toadfish while fishing from his boat off the coast of Larnaca, Cyprus, in the eastern Mediterranean, early Saturday, Dec. 20, 2025. (AP Photo/Petros Karadjias)(AP Photo/Petros Karadjias)

Neke invazivne vrste dodatno menjaju staništa — na primer, rabbitfish vrste intenzivno jedu alge sa dna, što uništava staništa za druge domaće vrste.

Moguća rešenja i prilagođavanje

Stručnjaci ne smatraju da je moguće potpuno vratiti prethodno stanje, ali predlažu niz mera za ublažavanje uticaja:

• Međunarodna primena i kontrola tretmana balastnih voda kako bi se smanjilo unošenje novih vrsta — procenjena efikasnost 95–99%.
• Tretmani trupa brodova specijalnim premazima koji sprečavaju pričvršćivanje organizama.
• Prilagođavanje ribarskih politika i akvakulture, uključujući uzgoj otpornijih populacija mekušaca.
• Komercijalno iskorišćavanje jestivih invazivnih vrsta kao strategija ublažavanja i ekonomske prilike.
• Programi podizanja svesti, poput kampanje "Pazite Na Ta Četiri", koja upozorava i na rizike po zdravlje (pufer-riba je otrovna; bodlje ribe-lava su otrovne).

Kraj i perspektiva

Prelazak ka manje fosilnim izvorima energije ostaje ključna globalna mera za usporavanje daljih promena klime. Istovremeno, regionalne, tehničke i regulativne akcije — od tretmana balastnih voda do novih ribarskih praksi — mogu značajno umanjiti buduće štete i dati vremena zajednicama da se prilagode.

„Izazov u narednim godinama biće kako obnoviti i pronaći nove načine za restauraciju životne sredine,“ zaključuje Piero Genovesi Papik.