Studija u Biological Invasions upozorava da produženo zadržavanje brodova kod Tjesnaca Hormuz može dovesti do masovnog razvoja biofoulinga na trupovima. Preko 1.500 plovila ostalo je zatečeno u Persijskom zalivu, a naslage na trupovima mogu sadržati larve, alge i beskičmenjake koji se lako prenose u druge ekosisteme. Autori pozivaju na hitne preventivne mere — čišćenje trupa, vakum-sisteme pri podvodnom čišćenju i strože međunarodne regulative — jer je eradikacija etabliranih invazija skupa i često neuspešna.
Superspreder invazivnih vrsta: Zaustavljeni brodovi kod Tjesnaca Hormuz prete globalnim ekosistemima
Amr Alfiky/Reuters, FILE - PHOTO: In this May 6, 2026, file photo, a cargo ship is docked at the Port of Fujairah, in Fujairah, United Arab Emirates.
Znanstvenici upozoravaju da produženo zadržavanje stotina brodova kod Tjesnaca Hormuz može izazvati globalni "superspreder" invazivnih morskih vrsta. Prema studiji objavljenoj u časopisu Biological Invasions (2026), plovila koja dugo stoje razvijaju obilni biofouling — naslage mikroorganizama, algi i beskičmenjaka — koje se potom transportuju u udaljene luke i ekosisteme.
as presented in Tamburri et al., Biological Invasions 28, 177 (2026). - PHOTO: The full shipping network consists of 3,027 unique ships, making 248,362 calls to 3,517 unique ports and anchorages.
Rezultati studije
Analiza pomorske mreže obuhvatila je 3.027 jedinstvenih brodova, 248.362 poziva i 3.517 luka i sidrišta. Prema autorima, više od 1.500 brodova ostalo je zatečeno u Persijskom zalivu, a stotine su usidrene u Zalivu Oman, što stvara povoljne uslove za masivan rast biofoula.
Mohammed Aty/Reuters, FILE - PHOTO: In this April 24, 2026, file photo, an oil tanker HELGA berthed at one of Iraq's southern offshore oil terminals near Basra as it prepares to load crude oil, becoming the second vessel to arrive since the closure of the Strait of Hormuz.
Kako nastaje rizik
Brodovi su obično premazani antifauling farbama koje usporavaju naseljavanje organizama, ali kod dugotrajnog mirovanja ti premazi gube efikasnost i dopuštaju "ekstenzivan rast" naslaga. Takav biofouling često sadrži larve, alge, balane, dagnje i druge organizme koji se lako prenose kada plovilo poseti novu luku.
STOCK PHOTO/Getty Images - PHOTO: In this undated file photo, a dolphin swims near Qeshm Island, Strait of Hormuz, Iran.
"Znamo da ovakvi organizmi mogu prouzrokovati milionsku štetu i uticati na komercijalne aktivnosti kao što su akvakultura i ribarstvo, ali i promeniti celo okruženje," kaže Mario Tamburri, vodeći autor studije i morski ekolog sa University of Maryland's Center for Environmental Science.
Istaknuti primeri
Dobro dokumentovan primer je invazija zebra dagnji (zebra mussels) koja je, poreklom iz Kaspijskog i Crnog mora, tokom 1980-ih dospela u Velika jezera i kasnije se proširila rečnim slivovima i drugim obalnim područjima, donoseći velike ekonomske i ekološke probleme. U većini slučajeva uklanjanje etabliranih invazija je izuzetno skupo i često neefikasno.
Amirhossein Khorgooei/ISNAvia AFP via Getty Images, FILE - PHOTO: In this picture obtained from Iran's ISNA news agency on June 18, 2026, vessels are seen anchored in Bandar Abbas along the Strait of Hormuz.
Preporučene mere
Autori studije preporučuju niz mera za smanjenje rizika: redovno čišćenje trupa pre isplovljavanja (uključujući podvodno čišćenje sa vakum-sistemima kako bi se izbeglo vraćanje živih organizama u vodu), stroža kontrola i odbijanje plovila sa prekomernim biofoulingom, te jačanje međunarodnih propisa. Neke države, kao što je Novi Zeland, već zahtevaju čist trup pri ulasku u njihove vode, a Međunarodna pomorska organizacija radi na pooštravanju regulative o biofoulingu.
Širi kontekst i zaključak
Rizik je dodatno pojačan jer su mnoge vrste u regionu adaptirane na visoku salinitet i toplotu, što povećava verovatnoću da prežive dug put i uspešno kolonizuju nova staništa. Geopolitičke napetosti i poremećaji u saobraćaju (uključujući vojne operacije i zadržavanja brodova) povećavaju potencijal za međunarodni biobezbednosni incident. Stručnjaci naglašavaju da su prevencija, rano otkrivanje i međunarodna saradnja ključni za smanjenje rizika od širenja invazivnih vrsta sa zatečenih plovila.
Pomozite nam da budemo bolji.
