Hiljade brodova zaglavljenih u Hormuškom moreuzu tokom sukoba SAD–Iran predstavljaju rizik da se u Persijski zaliv unesu invazivne vrste putem biofoulinga i balastne vode. Studija objavljena u Biological Invasions upozorava na vrste koje su teško uklonljive, poput Carcinus maenas i Margalefidinium polykrikoides. Topliji uslovi u zalivu pojačavaju razmnožavanje i otpornost invazivnih vrsta, pa naučnici pozivaju na međunarodnu saradnju, strože inspekcije i čišćenje brodova.
Zagušenje u Hormuškom moreuzu može pokrenuti ekološku noćnu moru invazivnih vrsta
In this picture obtained from Iran's ISNA news agency on June 18, 2026, vessels are seen anchored in Bandar Abbas along the Strait of Hormuz.
Trajna obustava pomorskog saobraćaja kroz Hormuški moreuz usled sukoba između Sjedinjenih Država i Irana ne pogađa samo globalnu ekonomiju. Pomorski naučnici upozoravaju da hiljade brodova zaglavljenih u Persijskom zalivu mogu nenamerno uvesti neviđen talas invazivnih vrsta, parazita i patogena koji bi ozbiljno ugrozili lokalne ekosisteme i infrastrukturu.
Autori studije objavljene u časopisu Biological Invasions, među kojima je i morska biologinja iz Woods Hole Oceanographic Institution (WHOI) Carolyn Tepolt, ističu da su mnoge od ovih vrsta "izuzetno teške, ako ne i nemoguće" za uklanjanje nakon što se uspostave u novom okruženju.
„Ova ometanja u svetskom brodskom saobraćaju imaju mnoge posledice, a takođe su tiho kreirala idealne uslove za širenje toplovodnih vrsta u nove luke,“ izjavila je Carolyn Tepolt.
Kako brodovi šire invazivne vrste
Najčešći putevi su biofouling (organizmi koji se zalepe za trupove i podvodne delove brodova) i balastna voda (koja se prazni i puni prilikom pristajanja u različitim lukama). Istorija pokazuje koliko su ti mehanizmi efikasni: trgovinski brodovi već su u 19. veku preneli evropskog zelenog raka (Carcinus maenas), koji se danas nalazi na svim kontinentima osim Antarktika. Slično tome, smeđa zmija drvarka (Boiga irregularis) najverovatnije je stigla na Guam brodovima 1950-ih i dovela do izumiranja više autohtonih vrsta.
Primeri i potencijalne posledice
Neki invazivni organizmi ostaju isključivo u vodi, ali imaju razorne posledice: toksična crvena alga Margalefidinium polykrikoides može izazvati masovni pomor ribe i širenje toksičnih cvetanja, često preneta u balastnoj vodi. Životinjska vrsta poznata kao zalivska polenovka (Amphibalanus improvisus) lako se prilagođava različitim salinitetima, konkuriše domaćim vrstama i može začepiti usisne cevi u fabrikama i elektranama, čime dovodi do ekonomskih i sigurnosnih problema.
Vessels remain stranded in the Strait of Hormuz as of July 28, 2026. Credit:Vessel Tracker
Klima Persijskog zaliva dodatno pogoršava rizik: toplije vode podstiču razmnožavanje mnogih invazivnih vrsta i mogu selektovati generacije otpornije na visoke temperature i sol, što otežava njihovu kontrolu nakon širenja.
Preporučene mere
Autori studije i drugi stručnjaci pozivaju na hitnu međunarodnu saradnju i korake uključujući:
- pojačano praćenje biofoulinga i balastne vode na raznim lukama;
- strožije protokole za prijem i inspekciju brodova koji su dugo bili u zastoju;
- proučavanje i primenu sistema za upravljanje balastnom vodom i redovno čišćenje trupa (uz poštovanje ekoloških standarda);
- brze procedure za otkrivanje i hitno uklanjanje novih invazivnih zaraštavanja;
- edukaciju luka, pomoraca i lokalnih vlasti o rizicima i merama prevencije.
„Iako su ljudske i ekonomske posledice konflikata prioritet, ne smemo zanemariti dugoročne ekološke posledice koje mogu trajati decenijama,“ upozoravaju istraživači.
Napomena: Brodovi su i dalje zadržani u Hormuškom moreuzu zaključno sa 28. julom 2026., a prvi talas pristizanja u određene luke može predstavljati posebno visok rizik za unošenje novih vrsta.
Pomozite nam da budemo bolji.
