Marta Yebra i tim u Kanberi kombinuju satelitske podatke, dronove i AI sa vekovnim znanjem domorodačkih zajednica kako bi ranije otkrili rizike od požara. Projekat pokazuje visok nivo slaganja između lokalne ekološke ekspertize i naučnih podataka, što omogućava preciznije prevencije. Australijske metode — kulturalno paljenje, kontrolisana spaljivanja, dronovi i međunarodna saradnja — predstavljaju korisne modele za Evropu suočenu sa sve težim sezonama požara.
Kako Australija Spaja Satelite, Dronove i Drevno Domorodačko Znanje u Borbi Protiv Požara
Spain declared a national state of emergency as it grapples with several major wildfires [Getty Images]
Požari koji trenutno haraju Evropom podsećaju profesorku Martu Yebru u Kanberi na opasnosti koje već decenijama pogađaju Australiju. Rođena u Španiji, Yebra vodi Bushfire Research Centre of Excellence, formiran posle katastrofalne sezone "Black Summer" 2019–20, kada je izgorela površina približne veličine Ujedinjenog Kraljevstva.
Njen tim razvija metode koje kombinuju satelitske snimke, dronove i veštačku inteligenciju sa praktičnim znanjem iskusnih vatrogasaca i vekovnim ekološkim saznanjima domorodačkih zajednica. Cilj je ranije otkrivanje rizika i preciznije donošenje odluka na terenu.
Indigenous elders taught Adrian Webster how to use fire as a tool to manage the land and maintain a spiritual connection with it [Nic Vevers]
Kako tehnologija i lokalno znanje funkcionišu zajedno
Sateliti mere sadržaj vlage u gorivu — indikator gde ima suvih listova, trave, grmlja i kore koje lako gore. Međutim, sami podaci iz kosmosa pokazuju samo deo slike. Lokalni poznavalac country-ja, poput Adriana Webstera, koristi znake iz okoline — boju i miris biljaka, senke krošnji i strukturu tla — kako bi tumačio satelitske karte i locirao mesta za intervenciju.
"Imala je sve te fantastične podatke, ali nije postojao prevod šta to znači na terenu... To je bila mapa koja te vodi kroz country i, ako je razumeš, vodi te direktno na mesto spremno da gori," kaže Webster.
Yebra kaže da je postignuto "izuzetno slaganje" između satelitskih podataka i lokalnog znanja, što potvrđuje vrednost ko-dizajna mera zaštite sa domorodačkim zajednicama.
The Black Summer fires in 2019-20 were Australia's most severe fire season on record [Getty Images]
Kulturalno paljenje i moderni postupci
Kulturalno paljenje (cultural burning) je praksa domorodačkih naroda koja podrazumeva kontrolisane "hladne" vatre — male, namerno ograničene vatre koje stvaraju patchy pejzaž i sprečavaju nagomilavanje goriva. Ta praksa postoji desetine hiljada godina i danas je ponovo prepoznata kao efikasan način smanjenja rizika od velikih požara.
Uz to, hazard reduction burns (kontrolisana spaljivanja) i backburning (paljenje ispred glavnog požara da bi se uklonilo gorivo) ostaju ključne taktike. Iako ih je ranije retko primenjivala Kanada, tamo su, nakon razmene eksperata, ove tehnike postale uobičajene u novijim operacijama.
Marta Yebra leads a team developing technology to prevent large bushfires [Nic Vevers]
Dronovi, AI i međunarodna saradnja
Dronovi brzo daju situacionu sliku napredovanja požara, dopremaju opremu, izvršavaju podršku za backburning i procenu štete. AI analize pomažu da se iz satelitskih podataka izdvoje zone visokog rizika i optimizuju planovi za postupanje.
Australija redovno šalje specijalizovane timove u SAD i Kanadu, a nedavno je odgovorila i na zahtev Francuske za pomoć. Zvaničnici ističu da nijedna zemlja ne može sama da se bori protiv rastućih rizika i da su međunarodne mreže i razmena resursa presudni.
Queensland firefighter Damian Hatfield during a deployment in Canada in 2023 [Supplied]
Prognostički rizici
Meteorolozi upozoravaju na verovatni super El Niño, što povećava šanse za ekstremnu vrućinu, sušu i intenzivnije sezone požara. Yebra i vatrogasni čelnici naglašavaju pomeranje fokusa sa reaktivnog gašenja ka ranom prepoznavanju rizika i preventivnim merama.
Zaključak: Kombinacija nauke, tehnologije i domaćeg, vekovima razvijanog znanja pokazuje se kao najbolji pristup za smanjenje rizika od velikih požara. Australijska iskustva — od kulturalnog paljenja do upotrebe dronova i međunarodne saradnje — predstavljaju važne lekcije za Evropu i druge regione suočene sa pogoršanim uslovima požarne opasnosti.
Pomozite nam da budemo bolji.
