Tekst povezuje porast modernih „detoks“ i alternativnih wellness praksi s gubitkom poverenja u institucije posle pandemije COVID-19. Istoričari objašnjavaju da, iako ove prakse podsećaju na srednjovekovne metode, tadašnji postupci su imali smisla unutar svog naučnog okvira. Autor zaključuje da vraćanje poverenja zahteva transparentnu javnozdravstvenu komunikaciju, rešavanje sistemskih problema i veće poverenje u dokaze.
Srednji Vek U Modernom Wellnessu: Zašto Se Vraćamo Starim Idejama O Zdravlju
A 15th century illustration of people suffering from a plague of boils. Medical treatments from that era, such as bloodletting, aimed to balance a patient's humors. - VCG Wilson/Corbis Historical/Getty Images
U Italiji 12. veka lekari sa škole u Salernu opisivali su simptome „pletorе“, viška krvi u ravnoteži telesnih tečnosti:
„Plethora ima lice cvetnog tona, Njene očne jabučice velike i vrlo sjajne; Dok su obrazi i oblik prekriveni masom.“
A 14th century manuscript illustration told doctors which parts of the human body to bleed in order to treat specific ailments. - Joe Giddens/PA Images/Getty Images
Brzo prebacimo na avgust 2025. i izjavu Roberta F. Kennedya Jr., tadašnjeg američkog sekretara za zdravlje i socijalne službe: „Gledam decu dok prolazim kroz aerodrome danas... vidim decu preopterećenu mitohondrijskim izazovima, inflamacijom — to se vidi na njihovim licima, pokretima i nedostatku društvene povezanosti.“
US Health and Human Services Secretary Robert F. Kennedy Jr. has promoted questionable theories about vaccines, antidepressants and fluoride with little medical evidence to support them. - Jacquelyn Martin/AP
Zašto se vraćamo praksi iz prošlosti?
U poslednjih stotinu godina medicina je načinila ogromne iskorake: od otkrivanja strukture DNK do vakcina koje su iskorenile bolesti. Ipak, 21. vek beleži porast interesa za prakse koje podsećaju na premoderno shvatanje zdravlja — detoks protokole, terapije „energetskim lečenjem“, rituale i alternativne dijete. Taj trend je delom posledica krize poverenja u institucije, ubrzane pandemijom COVID-19, koja je mnogima otvorila oči za nesavršenosti naučnog procesa.
The theory of humors — or the four vital bodily fluids being blood, phlegm, yellow bile and black bile — started in Ancient Greece. It was relied on by physicians for centuries afterwards in Europe, the Middle East and South Asia. - Hulton Archive/Getty Images
Uloga interneta, uticajnih ličnosti i kriza poverenja
Transparentnost nauke i javne rasprave tokom pandemije stvorili su vakuum poverenja koji su popunili influenseri i neprovereni izvori informacija. Ljudi danas često traže zdravstvene savete na društvenim mrežama, YouTube-u ili od AI chatbota; primer je popularnost figura koje promovišu neutemeljene terapije. Javni istupi političara koji šire dezinformacije dodatno komplikuju situaciju i zbunjuju javnost o osnovnim pitanjima kao što su vakcine.
People have been feeling frustrated by the health care system, including the high cost of prescription drugs. - Tom Williams/CQ-Roll Call, Inc./Getty Images
Istorijske paralelе
Stručnjaci ističu sličnosti i razlike između srednjovekovnih praksi i modernog trenda: prakse poput žiletkarenja, klistira ili proučavanja urina imale su smisla u okviru tadašnjeg naučnog okvira, koji je bio zasnovan na opažanju dostupnih pojava. Teorije poput miasma modela ("loš vazduh") bile su delimično razumljive na osnovu posmatranja, iako su kasnije zamenjene savremenim znanjem o mikroorganizmima.
Urine analysis was one of the most popular tests used to diagnose medieval patients, even though doctors could tell very little about what was actually wrong with someone. - Art Images/Hulton Fine Art Collection/Getty Images
Primeri i pouke
Revivali poput „juice cleanses“, „detoxa“, ayahuasca retreat-a i radionica za „energetsko lečenje" odražavaju želju za jednostavnijim, neposrednijim odgovorima na zdravstvene probleme. Istovremeno, istorijski primeri pokazuju da je dosledna javnozdravstvena politika — kao što je bilo u mnogim regionima islamskog sveta u prošlosti — mogla održati poverenje zajednice u krizama.
Modern urinalysis started in the 19th century, and allowed for a much more thorough understanding of a patient's health. - Bernd Thissen//dpa/Getty Images
Kako vratiti poverenje?
Stručnjaci predlažu kombinaciju mera: bolja i doslednija javnozdravstvena komunikacija, transparentno priznanje grešaka kada se dogode, veća dostupnost zdravstvene zaštite i rešavanje strukturnih problema (kao što su visoke cene lekova). Samo takav pristup može smanjiti prostor za dezinformacije i vratiti oslonac na dokazima utemeljenu medicinu — bez banalizovanja stvarnih problema zbog kojih ljudi traže alternativu.
Zaključak: Povratak ka praksama koje podsećaju na Srednji vek nije nužno preslikavanje istorije, već signal društvene potrebe: ljudi traže smisao, odgovore i brza rešenja u svetu koji im deluje nesigurno. Rešenje leži u kombinaciji pojačanog obrazovanja, dosledne politike i priznavanja ljudske ranjivosti u suočavanju sa bolešću.
Pomozite nam da budemo bolji.
