Srebrenica je simbol etničkog čišćenja i jedne od najtežih zločinačkih epizoda rata u Bosni i Hercegovini. U julu 1995. više od 8.000 bošnjačkih muškaraca i dečaka ubijeno je nakon pada „zaštićene zone“ UN-a. Međunarodni sudovi su presudili da su u Srebrenici počinjeni akti genocida, a do danas je identifikovano i sahranjeno oko 6.880 žrtava. Dejtonski sporazum iz novembra 1995. formalno je okončao rat i podelio Bosnu na dva entiteta.
Srebrenica: Masakr koji je zgrozio svet — hronika genocida i posledice
A memorial cemetery on the outskirts of Srebrenica, where Bosnian Serb forces killed 8,000 Muslim men and boys in 1995 (ELVIS BARUKCIC)
Srebrenica je postala simbol etničkog čišćenja i jedne od najtragičnijih epizoda ratova na Balkanu nakon što su muškarci i dečaci iz ovog istočnobosanskog grada ubijeni u julu 1995. Posle višegodišnje opsade (1992–1995) i pada "zaštićene zone" proglašene od strane UN-a, događaji u Srebrenici ostavili su dubok trag u kolektivnoj svesti regiona i sveta.
Napomena o Ratku Mladiću: Ratko Mladić, komandant bosanskih srpskih snaga koji je osuđen pred međunarodnim sudovima za zločine počinjene tokom rata, preminuo je 27. avgusta. Njegova smrt i sahrana dodatno su vratile pažnju javnosti na Srebrenicu i suđenja za ratne zločine.
Hronologija tragedije
1992: Prvo zauzimanje i početak opsade
Srebrenica, pretežno bošnjački grad u istočnoj Bosni, pao je pod kontrolu snaga bosanskih Srba ubrzo nakon početka rata 1992. godine. Drugi gradovi doline Drine takođe su bili pod udarom, uz učešće paravojnih formacija koje su prešle iz susedne Srbije. Pod politikom koja je kasnije opisivana kao "etničko čišćenje", veliki broj stanovnika bošnjačke veroispovesti proteran je ili prisilno preseljen. Borbe su tokom 1992. dovele i do promena kontrole nad enklavom, ali krajem godine drumovi su opet bili presečeni i područje je ostalo opkoljeno.
1993: "Bezbedna zona" pod zaštitom UN-a
Između marta i aprila 1993. oko 8.000 ljudi evakuisano je iz rastuće ugrožene enklave. Tokom 1993. desetine civila su stradale u granatiranjima. 16. aprila 1993. Savet bezbednosti UN-a proglasio je Srebrenicu "bezbednom zonom" pod zaštitom UN i NATO snaga, ali sporazumi o prekidu vatre i demilitarizaciji nijesu bili dosledno poštovani. UNHCR je nastavio da usmerava humanitarnu pomoć u grad. U maju 1993. UN je odredio i druge bezbedne zone — Sarajevo, Tuzlu, Žepu, Goražde i Bihać.
1994: Dolazak holandskog kontingenta (Dutchbat)
1. marta 1994. u enklavu je raspoređen kontingent od oko 450 holandskih mirovnjaka u okviru UNPROFOR misije. Holandske snage (poznate kao Dutchbat) preuzele su dužnost od kanadskih mirovnjaka i bile su zadužene za bezbednost u okviru vrlo ograničenih mandata i resursa.
1995: Konačna ofanziva i pad enklave
Početkom jula 1995. snage bosanskih Srba pokrenule su opsežnu ofanzivu oko enklave. 9. jula nadjačani su položaji UN mirovnjaka, pri čemu su neki pripadnici UN snaga zarobljeni. Do 11. jula tenkovi i artiljerija približili su se gradu, a istog dana snage pod komandom Ratka Mladića osvojile su Srebrenicu. Desetine hiljada izbeglica, pretežno žena i dece, morale su da potraže zaklon u kampu holandskih mirovnjaka u Potočarima i unutar UN baze.
JUL 1995: Masakr
Nakon pada Srebrenice vlasti bosanskih Srba naredile su razdvajanje civila: žene, deca i stariji evakuisani su ili pušteni, dok su muškarci i dečaci vojno sposobne dobi odvođeni u zatočeništvo. U narednim danima više od 8.000 bošnjačkih muškaraca i dečaka sistematski je ubijeno, a tela su zakopavana u brojnim masovnim grobnicama. Kasnije su mnoge od tih grobnica otvorene i tela premještana u cilju prikrivanja zločina, što je dodatno otežalo identifikaciju žrtava.
Svedočanstva preživelih, krenuvši od 17. jula 1995., opisivala su ubistva, mučenja i silovanja — užas koji je potresao međunarodnu zajednicu.
24. jula i 16. novembra 1995. redom, Radovan Karadžić i Ratko Mladić optuženi su pred Međunarodnim krivičnim tribunalom za bivšu Jugoslaviju (ICTY) za genocid, zločine protiv čovečnosti i ratne zločine. Kasniji sudski postupci i međunarodni pravni akti, uključujući i presude koje je izrekla Međunarodna komisija i Međunarodni sud pravde (ICJ), utvrdili su da su se u Srebrenici dogodili činovi genocida.
Do danas je identifikovano i sahranjeno oko 6.880 žrtava: 6.643 u memorijalnom centru u Potočarima i 237 u drugim grobljima u okolini Srebrenice. Brojke i dalje nose težinu pojedinačnih sudbina i porodica koje traže pravdu i istinu.
NOVEMBAR 1995: Dejtonski sporazum
21. novembra 1995. Dejtonski mirovni sporazum, postignut uz međunarodnu posredovanje, okončao je rat u Bosni i Hercegovini. Sporazum je podelio zemlju na dva entiteta — Republiku Srpsku i Federaciju Bosne i Hercegovine (bošnjačko-hrvatsku federaciju) — ostavljajući duboke političke i društvene posledice po državu i region.
Značaj i posledice: Srebrenica ostaje centralna tačka sećanja na ratne zločine 1990-ih, predmet međunarodnih sudskih procesa i simbol potrebe za istinom, pomirenjem i odgovornošću. Sećanje na žrtve održava se kroz sahrane, memorijale i zahteve za pravdom koji traju i decenijama nakon samih događaja.
Pomozite nam da budemo bolji.
