Otisci prstiju nastaju između približno 10. i 17. nedelje trudnoće kada brži rast dubljeg (bazalnog) sloja kože izaziva naboravanje površine. Osnovni oblici delimično zavise od genetike, dok sitne razlike stvaraju faktori iz materice — zbog toga nijedne dve osobe nemaju iste otiske. Studije pokazuju da su otisci stabilni kroz život, ali njihova prvobitna biološka svrha još nije potpuno objašnjena. Danas se otisci široko koriste u forenzici, identifikaciji i tehnologiji.
Kako Nastaju Naši Jedinstveni Otisci Prstiju?
Even identical twins have different fingerprints.El Greco/Shutterstock.com
Otisci prstiju su sitne brazde i nabore na vrhovima prstiju — zapravo nabora spoljnjeg sloja kože, epidermisa. "Otisci" koje vidimo su obrasci ulja i prljavštine koje ti nabori ostave na predmetima koje dodirnemo.
Kako se formiraju?
Proces počinje još dok ste fetus. Na početku je spoljašnji sloj kože gladak, ali oko 10. nedelje trudnoće dublji, tzv. bazalni sloj počinje da raste brže od slojeva iznad, što izaziva da se on "nabori" i zavuče ispod površine. Ti nabori se potom prenose i na spoljašnji sloj kože, pa su obrasci vidljivi spolja. Do oko 17. nedelje trudnoće osnovni obrasci otisaka su već fiksirani.
A careful closeup look will show you your fingerprint’s ridges and valleys.Fotosr52/Shutterstock.com
Zašto su jedinstveni?
Iako osnovni oblici — poput petlji, vrtloga i lukova — delimično zavise od gena koje nasleđujemo, sitne razlike u otiscima stvaraju brojni faktori u materici: oblik i veličina krvnih sudova u koži, brzine rasta različitih slojeva kože i hemijsko okruženje u materici. Zbog toga nijedne dve osobe nemaju potpuno iste otiske — čak ni jednojajčani blizanci.
Da li se otisci menjaju tokom života?
Velika studija iz 2015. pokazala je da su otisci prstiju stabilni tokom celog života. Iako su brazde vidljive na površinskom sloju kože, obrazac je "zapisán" dublje, pa i posle ozbiljnijeg oštećenja kože otisak se obično vrati kada se površinski sloj regeneriše — uz mogućnost ožiljka koji može trajno izmeniti lokalni izgled.
Do your prints match those left at the scene of a crime?New Africa/Shutterstock.com
Koja je njihova biološka svrha?
Iako se dugo smatra da otisci pomažu u hvatanju i trakciji (pogotovo jer slične brazde imaju i mnoge vrste primata i koale), nove studije pokazuju da to možda nije celokupno objašnjenje — bar ne za držanje glatkih površina. Drugi predlozi su da poboljšavaju osećaj dodira ili štite prste, ali nauka još nema konačan odgovor.
Kako se koriste danas?
Policija koristi otiske za identifikaciju već više od 2.000 godina, još od drevne Kine. Danas otisci služe za mnoge svrhe: otključavanje telefona, kontrolu pristupa, identifikaciju ljudi u raznim administrativnim sistemima (primer: identifikacija poljoprivrednika u Malaviju) pa čak i za beleženje podataka o imunizaciji odojčadi. Forenzičari sve bolje analiziraju otiske — mogu odrediti, na primer, ko je bacio kamen, detektovati tragove malih količina supstanci ili pronaći višedecenijske otiske pomoću hemikalija koje mapiraju znojne žlezde.
Ukratko: otisci se formiraju rano u razvoju fetusa, svaka osoba ima svoj jedinstveni set, oni su uglavnom stabilni tokom života, a njihova tačna prvobitna biološka svrha i dalje nije potpuno razjašnjena — dok su njihove praktične primene široke i sve važnije u forenzičkoj i svakodnevnoj tehnologiji.
Pomozite nam da budemo bolji.
