Značajna revizija: Džinovske lamniformne ajkule pojavile su se 15 miliona godina ranije

Novo istraživanje zasnovano na fosilnim pršljenovima iz Darwin Formation (Northern Territory, Australija) pomera pojavu velikih lamniformnih ajkula za otprilike 15 miliona godina unazad i daje dublji uvid u sastav kasnokrednih morskih ekosistema. Pršljenovi prečnika 114–126 mm pripisani su porodici Cardabiodontidae, a njihove dimenzije i unutrašnje prstenove analizirali su istraživači u studiji objavljenoj u Communications Biology (oktobar 2025).

My one-inch Megalodon tooth is big, but nowhere near the largest ever found (which came in around 7.5 inches!).©Jessica Lynn(Jessica Lynn)

Pronađeni uzorci i njihovo značenje

U Muzeju i galeriji umetnosti Northern Territory nalazilo se pet velikih pršljenova (114–126 mm u prečniku). Zbog toga što su ajkulin skeleti uglavnom od hrskavice, ovakvi pršljenovi predstavljaju retke i vredne tragove koji omogućavaju procenu veličine i biologije izumrlih vrsta.

The middle of a shark’s vertebra is densest and most likely to fossilize, while outer rings can give insight into a shark’s potential age.©Jambura PL, Kriwet J / CC BY 4.0 –Original/License(Jambura PL, Kriwet J / CC BY 4.0 )

Kako su procenili veličinu?

Istraživači su razvili alometrijske modele koji povezuju prečnik pršljena sa ukupnom dužinom i masom tela, koristeći podatke od 111 primeraka bele ajkule (Carcharodon carcharias). Modeli su pokazali negativnu alometriju: kako ajkula raste, pršljen postaje proporcionalno manji u odnosu na ukupnu dužinu i masu. Primena tih modela na australijske pršljenove dala je konzervativne procene dužine od 6–8 metara i telesne mase do oko 3 tone.

Just by looking at their teeth, you can tell that Megalodons and other large-form lamniform sharks were serious predators in ancient oceans.©iStock.com/Mark Kostich(iStock.com/Mark Kostich)

Šta to znači za priču o gigantizmu?

Prethodni konsenzus je smatrao da su lamniformne ajkule dostizale „mega“ veličine (>6 m) tek u kasnijim fazama srednje krede. Ovi fosili pokazuju da su mega-tela već postojala ranije (gornji Aptijen), što sugeriše da je gigantizam kod lamniforma mogao da se pojavi ranije i nezavisno na različitim mestima — slični veliki pršljenovi pronađeni su i, na primer, u Kiowa Shale (Kansas, SAD).

Megalodon sharks were considered the largest to ever exist, even with the new findings.©Mulevich/Shutterstock.com(Mulevich/Shutterstock.com)

Ekološki kontekst i moguće adaptacije

Autori studije ističu da lokalni ekološki uslovi (hladnije vode oko Darwin Formation uprkos globalno toplijoj klimi ranije krede) mogu biti faktor koji je podstakao brzo povećanje telesne veličine. Predložene adaptacije uključuju mezotermiju (delimična kontrola telesne temperature) i delimično filter-hranjenje kao dopunu mesožderske ishrane — strategije koje bi veće telo učinile prednošću u hladnijim plićacima i prilikom migracija u potrazi za hranom.

Filter feeders, like the whale shark, strain small prey like plankton from the water through unique filtering gills.©Fata Morgana by Andrew Marriott/Shutterstock.com(Fata Morgana by Andrew Marriott/Shutterstock.com)

Koegzistencija i biodiverzitet

Fosilni zapis iz Darwin Formation ukazuje na bogat ekosistem: Cardabiodontidae su verovatno bile oportunistički vrhunski grabljivci koji su lovili ribe, morske kornjače i druge vodene tetrapode, a koegzistirale su sa morskim reptilima poput Kronosaurus-a. To potvrđuje da su kasnokredni plićaci bili vrlo raznovrsni i dinamični ekosistemi.

Otvorena pitanja

Ostaje nejasno šta je sve doprinelo višestrukom ili ranom pojavljivanju gigantizma: da li su to bili lokalni klimatski uslovi, genetske predispozicije određenih linija ili kombinacija faktora. Takođe je otvoreno pitanje kako će savremene promene okeana (globalno zagrevanje, zakiseljavanje) uticati na telesne dimenzije današnjih lamniformnih ajkula.

Studija napominje da su procene konzervativne i da pojedine linije iz Darwin Formation mogle biti i veće nego što pokazuju sadašnji podaci.

Zaključak: Otkriće iz Darwin Formation menja vremenski okvir razvoja „mega“ tela kod lamniformnih ajkula i ukazuje na složeniju, bržu i možda višestruku evoluciju gigantizma. To dodatno naglašava važnost retkih pršljenova i drugih fosila za rekonstrukciju paleoekosistema.