Četvorodnevni požar na Dava Mooru 2025. klasifikovan je kao prvi britanski „megapožar“ i oslobodio je količinu ugljenika približnu skoro jednoj godini emisija iz požara u UK. Studija u Nature Geoscience navodi da je oko 85% emisija poteklo iz sagorelog treseta, što predstavlja dugoročno nepovratni gubitak ugljenika. Istraživači i organizacije poput SLE pozivaju na nacionalnu strategiju prevencije i upravljanja rizikom.
Dava Moor 2025: Četvorodnevni „megapožar“ oslobodio skoro godinu emisija — 85% iz treseta
Snowstorm over the Cairngorm Mountains from Dava Moor in Scotland. (Photo by: Jan Holm/Loop Images/Universal Images Group via Getty Images)Loop Images/Universal Images Group via Getty Images
Četvorodnevni požar na Dava Mooru 2025. godine, koji su istraživači u novoj studiji nazvali prvim britanskim „megapožarom“, oslobodio je količinu ugljenika jednaku gotovo jednoj godini emisija iz požara u Ujedinjenom Kraljevstvu.
Ključni nalazi
Studija objavljena u Nature Geoscience pokazuje da je požar zahvatio površinu sličnu prosečnoj godišnjoj površini koju u Velikoj Britaniji zagore tokom cele godine i da je emisije ugljenika iz ovog događaja iznosile oko 85% prosečnih godišnjih emisija iz požara u periodu 2001–2021.
Posebno zabrinjava podatak da je gotovo 85% emitovanog ugljenika poteklo iz sagorelih tresetnih slojeva, a ne iz stabala ili niskog rastinja. To znači da je većina ugljenika koja je oslobođena rezultat sagorevanja organskih, duboko pohranjenih naslaga koje se akumuliraju tokom stotina ili hiljada godina.
Šta znači da je požar bio „megapožar“?
Pojam „megapožar“ potiče iz SAD i obično se koristi za incidente koji premašuju oko 10.000 hektara (približno 25.000 jutara). Autori studije naglašavaju da definicije variraju, ali su veličina, brzina i ozbiljnost požara ključni kriterijumi za takvu kategorizaciju.
Zašto je sagorevanje treseta posebno opasno?
Tresetne površine akumuliraju organski ugljenik vekovima — ponekad i milenijumima. Kada treset postane dovoljno suv da gori, oslobađanje ugljenika događa se brzo i u velikim količinama. To je, po rečima glavne autorke Johanne Schoenecker, ugljenik „nepovratnog“ karaktera u okviru ljudskog životnog veka.
„Treset se može nagomilavati vekovima ili čak milenijumima, ali ako je dovoljno suv da gori, oslobodiće veliki deo ugljenika u relativno kratkom periodu, čineći ga neprihvatljivim za obnovu u našem životnom veku,“ rekla je Schoenecker.
Adam Pellegrini sa Stanford Doerr School of Sustainability dodatno objašnjava da klimatske promene i rast temperature otežavaju oporavak tresetišta: topliji vazduh povećava atmosfersku potražnju za vodom, pa tresetišta postaju podložnija paljenju, dok promenljivi obrasci padavina ne mogu uvek nadoknaditi efekat sušenja.
Posledice i preporuke
U praktičnom smislu, autori upozoravaju na dvostruku posledicu: akutne emisije ugljenika i dugotrajnu degradaciju prirodne sposobnosti zemljišta da skladišti ugljenik. Ruralna organizacija Scottish Land and Estates (SLE) pozvala je vladu na koherentan nacionalni strateški okvir koji bi obuhvatio prevenciju, smanjenje rizika, finansiranje i operativne planove za borbu protiv sve većeg rizika od velikih i intenzivnih požara.
Ross Ewing iz SLE ističe da divlji požari više ne mogu biti tretirani isključivo kao zadatak vatrogasnih službi, već je reč o pitanju upravljanja zemljištem, klimatske otpornosti, javne bezbednosti i očuvanja ruralne ekonomije.
Studija i izveštaji praktičara skreću pažnju da će, ukoliko se klimatski trendovi nastave, slični događaji postajati učestaliji i ozbiljniji — posebno u slabo naseljenim i prostranim močvarnim i ljatinastim područjima Škotske, gde je gašenje otežano logistički i infrastrukturno.
Izvor: Nature Geoscience; izvorni članak objavljen na Forbes.com
Pomozite nam da budemo bolji.
