Bab el‑Mandeb Pod Pretnjom — Da Li Hutiji Pretvaraju Prolaz U "Drugi Hormuz"?

Napadi Iranom podržanih hutija na trgovačke brodove kroz tjesnac Bab el‑Mandeb podižu pitanje da li se ovaj ključni pomorski prolaz može pretvoriti u novu tačku pritiska sličnu Stritu Hormuz. Situacija je složena zbog geografske pozicije, unutrašnjih podela u Jemenu i ograničenog direktnog iranskog uticaja — koji se ovde oslanja pretežno na hutije kao posrednike.

Vessels in the Strait of Hormuz, as seen from Musandam, Oman, on Aug. 3, 2026.

Poslednji incident

Opasnost je dodatno naglašena napadom na egipatski teretni brod Tihamah u Bab el‑Mandebu. Prema jemenitskim i pakistanskim zvaničnicima, poginula su četiri člana posade — tri Pakistanca i jedan Indonežanin — dok je, kako je saopštila jemenitska Obalna straža, dvoje jemenskih spasilaca poginulo kada su hutiji ponovo napali područje nakon dolaska spasilačkih ekipa. Reuters je naveo da bi, ukoliko se potvrde, to bili prvi smrtni slučajevi u napadu hutija na brodove od početka nedavne eskalacije sukoba.

Yemen's Iran-backed armed Houthi group has warned they will move to shutter the Bab Al-Mandeb Strait through missile-drone attacks if Gulf nations join the US-Israel war on Iran.

Geografija i politička fragmentacija

Tjesnac Bab el‑Mandeb leži između Jemena i Rogu Afrike i povezuje Gvinejski zaliv/Arabijsko more sa Crvenim morem i dalje sa Sueckim kanalom i Mediteranom. Južna obala koridora pripada Jemenu, zemlji koja je više od decenije u ratu: hutiji kontrolišu Sanu i veliki deo severnog dela, dok međunarodno priznata vlada, Saudija i razne lokalne snage (uključujući južni separatistički STC) drže druga područja. Ta fragmentacija otežava rešenja koja bi se oslonila samo na pomorsku silu.

Thousands of people gather at Sabeen Square, under the control of the Iran-backed Houthis in Yemen, to protest the killing of Iran's supreme leader in U.S. and Israeli airstrikes on Iran, in Sanaa, Yemen on March 6, 2026.

Zašto to komplikuje odgovor

Kako je istakao Amr Al Bidh iz STC‑a, pomorske snage mogu štititi pojedinačne brodove, ali ne mogu ukloniti lansirne pozicije hutija, zaustaviti krijumčarske rute koje ih snabdevaju niti „držati teren“ na obali. Stoga se kao ključna pokazuje potreba za rešenjem na kopnu i političkom stabilizacijom Jemena.

Houthi terrorists walk over British and U.S. flags at a rally in support of Palestinians in the Gaza Strip, and Houthi strikes on shipping in the Red Sea and Gulf of Aden on Feb. 4, 2024, on the outskirts of Sana'a, Yemen.

Regionalne i međunarodne reakcije

Ujedinjene nacije i specijalni izaslanik UN Hans Grundberg upozorili su na rizik povratka širokih ratnih dejstava i na opasnost da napadi na komercijalne brodove upletu Jemen dublje u regionalni sukob. Saudijska Arabija je, u odgovoru, pokrenula inicijativu za multinacionalnu pomorsku koaliciju kojoj su se prvobitno pridružile 14 zemalja s ciljem zaštite navigacije kroz Bab el‑Mandeb, Crveno more i Gvineju Aden.

Turkish President Recep Tayyip Erdoğan, left, Saudi Crown Prince Mohammed bin Salman, center, and Pakistani Prime Minister Shehbaz Sharif sign a defense agreement in Mecca, Saudi Arabia, on Aug. 7, 2026.

Paralelno, Saudija, Turska i Pakistan potpisali su 7. avgusta Mečku zajedničku odbrambenu saglasnost za bolju političku i vojnu koordinaciju, a Kina je, prema izveštajima, pokušala direktno da obezbedi bezbedan prolaz za svoje tankere kroz kontakti sa hutijima.

Ships are anchored in the Strait of Hormuz on Aug. 10, 2026, off the coast of Bandar Abbas, Iran.

Uticaj na trgovinu i moguće zaobilaženje

Organizacija United Against Nuclear Iran (UANI), pozivajući se na podatke Joint Maritime Information Center, procenila je pad tranzita tankerima za oko 40% od proglašenja navodne blokade 20. jula. Brodari reaguju različito: neki ističu poruke poput "CHINESE OWNER" ili "ARMED GUARD ON BOARD" u sistemima za praćenje kako bi smanjili rizik napada; drugi razmatraju zaobilaženje Afrike oko Rt Dobre Nade — što nije potpuno rešenje, ali povećava troškove i trajanje putovanja i umanjuje rizik potpune obustave.

Moguća rešenja i ograničenja

Pomorska sigurnost je prioritet (sloboda navigacije), a SAD i njihovi saveznici ističu sankcije i mere protiv finasiranja i snabdevanja hutija. Međutim, analitičari upozoravaju da sama prisutnost mornarice ne uklanja kopnene pretnje i da je dugoročno rešenje političko‑bezbednosno: prekid toka oružja i novca, lokalne bezbednosne garancije i inkluzivni politički proces u Jemenu.

Tawakkol Karman, nobelovka iz Jemena, upozorava: "Ovo više nije samo jemenska kriza — kolaps države preti međunarodnoj trgovini, energetskoj bezbednosti i globalnim lancima snabdevanja."

Dok se zemlje dogovaraju o taktikama i savezništvima, mogućnost da Bab el‑Mandeb postane nova tačka globalnog pritiska ostaje realna — ali ne i identična situacija kao u Hormuzu: brodovi imaju alternativne rute, a lokalna kompleksnost zahteva širi diplomatski i kopneni pristup.