Alarm za satelite: Anomalija Južnog Atlantika se širi i menja oblik

Neobične promene u Zemljinom magnetnom polju mogu da ugroze satelite

Rastuće slabo područje u magnetnom polju koje okružuje Zemlju, poznato kao South Atlantic Anomaly (SAA) ili Anomalija Južnog Atlantskog basena, nastavilo je da se širi i menja oblik — promena koja može da utiče na rad satelita i opremu u niskoj Zemljinoj orbiti.

Komplikovano i dinamično Zemljino magnetno polje štiti planet od kosmičkog zračenja i naelektrisanih čestica koje dolaze sa Sunca. To polje proizvodi se u ogromnom "okeanu" rastopljenog gvožđa u spoljašnjem jezgru, oko 3.000 km ispod površine. Rotacija ovog rastopljenog gvožđa stvara električne struje koje generišu magnetno polje, ali tačni procesi su veoma složeni i još se proučavaju.

Podaci prikupljeni tokom 11 godina misije Swarm — konstelacije od tri identična satelita lansiranih 2013. — omogućili su istraživačima da izdvoje magnetne signale iz jezgra, plašta, kore, okeana i spoljnih slojeva atmosfere. Na osnovu tih merenja, nova studija objavljena u časopisu Physics of the Earth and Planetary Interiors zaključuje da se SAA od 2014. godine proširila za površinu skoro pola kontinentalne Evrope i da je promenila oblik.

"SAA nije jedinstveni blok. Menja se drugačije prema Africi nego prema Južnoj Americi. Nešto posebno se dešava u ovom regionu što dovodi do intenzivnijeg slabljenja polja", kaže Chris Finlay, prvi autor studije sa Tehničkog univerziteta Danske.

Istraživači povezuju ovu distorziju sa neobičnim obrascima na granici između tečnog spoljašnjeg jezgra i stjenovitog plašta. Uobičajeno je da linije magnetskog polja izlaze iz jezgra u nekim delovima južne hemisfere, ali ispod SAA su uočene regije u kojima, umesto da izlaze, linije ulaze nazad u jezgro. Analize pokazuju da se jedna od takvih zona pomera zapadno preko Afrike, što doprinosi lokalnom slabljenju.

Istovremeno, najnoviji satelitski podaci ukazuju da je magnetno polje iznad Sibira ojačalo, dok je iznad Kanade oslabljeno. Pomeranja i interakcije između ovih oblasti utiču na raspodelu zračenja u niskoj Zemljinoj orbiti.

Za satelite to znači veći rizik od negativnih efekata: mogući su prekidi rada instrumenata, resetovanja elektronike, oštećenja računarskih sistema, kao i povećana izloženost jonizujućem zračenju. Iako moderne letelice imaju zaštitu i procedure za takve situacije, istraživači upozoravaju da operateri moraju pratiti promene i pojačati mere zaštite kada je to moguće. Posade na Međunarodnoj svemirskoj stanici (ISS) takođe mogu biti izložene nešto većim nivoima zračenja tokom prolaska kroz SAA.

Zaključak studije podvlači da su promene u magnetnom polju rezultat dubinskih procesa u unutrašnjosti Zemlje i da će dalja praćenja, modeli i posmatranja biti ključni za razumevanje budućeg ponašanja SAA i njegovih posledica po svemirske aktivnosti.

Šta dalje: Operateri satelita i svemirske agencije prate podatke iz misija kao što je Swarm kako bi prilagodili operacije, unapredili zaštitu satelita i umanjili rizike za posadu i opremu u orbiti.