Velika genetska studija otkriva: 14 psihijatrijskih poremećaja dele pet zajedničkih genetskih korena

Genetska osnova sa kojom se rađamo doprinosi riziku za razvoj psihijatrijskih poremećaja, a nova međunarodna studija pokazuje znatno veće biološko preklapanje među tim stanjima nego što se dosad smatralo.

Ključni nalazi

Međunarodni tim istraživača analizirao je DNK podake više od 1.000.000 ljudi sa dijagnozama iz 14 različitih psihijatrijskih poremećaja i uporedio genome sa oko 5.000.000 kontrolnih uzoraka. Analiza je otkrila pet genomskih faktora — ponavljajućih obrazaca genetskog signala — koji stoje u osnovi tih poremećaja. Ukupno je identifikovano 238 genetskih varijanti koje u proseku objašnjavaju oko dve trećine genetskih razlika između osoba sa i bez psihijatrijskih dijagnoza.

Svaki genomiski faktor najjače je povezan sa određenom grupom poremećaja: kompulsivni poremećaji (npr. opsesivno-kompulzivni poremećaj), internalizujući poremećaji (anksioznost i depresija), poremećaji upotrebe supstanci, neurorazvojni poremećaji (uključujući autizam) i klaster koji obuhvata bipolarni poremećaj i šizofreniju.

Disorders were grouped based on shared genetics. (Grotzinger et al.,Nature, 2025)

Posebno je zanimljivo da bipolarni poremećaj i šizofrenija dele oko 70% zajedničkog genetskog signala, što ukazuje da su genetski više slični nego što su različiti.

Biološki putevi i funkcionalne naznake

Istraživači su povezali deljene genetske varijante sa konkretnim biološkim putevima koji uključuju rani razvoj mozga i neuronsko signalizovanje. Na primer, varijante zajedničke bipolarnom poremećaju i šizofreniji povezane su sa ekscitatornim neuronima, dok su varijante iz klastera povezanog sa depresijom i anksioznošću povezane sa oligodendrocitima — ćelijama koje podržavaju funkciju neurona.

Implikacije za dijagnostiku i lečenje

Autori smatraju da razumevanje zajedničkih genetskih korena može pomoći u preciznijem dijagnostikovanju i u razvoju tretmana koji ciljaju osnovne mehanizme umesto pojedinačnih simptoma. Kako je rekao neuroznanstvenik Andrew Grotzinger, ovakvi uvidi bi mogli smanjiti potrebu za propisivanjem „četiri različita leka ili četiri zasebne psihoterapijske intervencije“ kod pacijenata sa više dijagnoza.

Subscribe to ScienceAlert's free fact-checked newsletter

„Genetski smo videli da su ova stanja sličnija jedno drugom nego što su jedinstvena“, kaže Andrew Grotzinger (University of Colorado Boulder).

Ipak, nalazima se ne menja odmah klinička praksa. Potrebna su dalja istraživanja — uključujući i obuhvatanje šireg i raznolikijeg genetskog sastava populacija — pre nego što genetske informacije postanu rutinski deo dijagnostike ili tretmana.

Ograničenja i sledeći koraci

Autori napominju da iako su uzorci ogromni, većina velikih genetskih studija i dalje je pretežno sa populacijama evropskog porekla, pa je potreban rad na većoj raznolikosti kako bi se rezultati mogli univerzalno primeniti. Takođe, genetika objašnjava samo deo rizika — okolina i iskustva igraju značajnu ulogu u razvoju psihijatrijskih poremećaja.

Studija je objavljena u časopisu Nature. Istraživači planiraju proširenje analiza na veće i raznovrsnije populacije kako bi potvrdili i produbili zaključke.

„Ovi nalazi daju vredne naznake za napredovanje u razumevanju i lečenju mentalnih bolesti sa većom preciznošću“, kaže genetičar Jordan Smoller (Broad Institute).

Napomena: Ovaj tekst sumira glavne rezultate i implikacije istraživanja; specifične kliničke preporuke ne mogu se izvesti bez dodatnih potvrđujućih studija.