Šest Vrsta Zvanično Proglašeno Izumrlim U 2025. Prema IUCN‑u — Poziv Na Hitnu Akciju Za Zaštitu Biodiverziteta

Godina 2025. donela je još jednu tužnu prekretnicu: najmanje šest životinjskih vrsta formalno je prebačeno u kategoriju izumrlih na Crvenoj listi Međunarodne unije za zaštitu prirode (IUCN). Odluke IUCN‑a zasnivaju se na decenijama monitoringa i opsežnim terenskim istragama koje potvrđuju odsustvo preživelih jedinki u prirodi.

©A-Z Animals

Koje su vrste proglašene izumrlim?

Među vrstama koje su u 2025. zvanično proglašene izumrlim nalaze se:

Once common, this bandicoot vanished from southeastern Australia after land-use changes and invasive predators.©Internet Archive Book Images, No restrictions, via Wikimedia Commons –Original/License

• Christmas Island shrew – mali sisar veličine miša, endem Božićnog ostrva (Australija), čiji je pad povezan sa uvedenim pacovima, bolestima i gubitkom staništa. Poslednji živi primerci zabeleženi su krajem 20. veka.
• Morski konusni puž sa São Vicente (Cape Verde) – mala, endemska vrsta konusnog puža poznata po složenom otrovu i ornamentiranoj ljušturi; poslednji potvrđeni uzorci prikupljeni su 1987. — priobalni razvoj i zagađenje su verovatni uzroci nestanka.
• Slender‑billed Curlew (Uskošiji Čigra) – putujuća obalna ptica koja je selila preko tri kontinenta; poslednje pouzdano viđenje bilo je 1995. u Maroku. Gubitak močvara, lov i manjak zaštite doveli su do njenog izumiranja.
• Marl (mali bandikut iz jugozapadne Australije) – torbarska vrsta poznata iz muzejske građe; poslednji primerci potiču iz početka 20. veka. Krčenje staništa i predacija uvedenih životinja verovatni su uzroci.
• South‑eastern Striped (Southern Barred) Bandicoot – bandikut koji je bio čest u jugoistočnoj Australiji u 19. veku, a zatim je nestao iz zabeleški usled promena u zemljišnom korišćenju i invazivnih predatora.
• Nullarbor Barred Bandicoot – poznat i kao "butterfly bandicoot" zbog tamnog pečata na zadnjem delu tela; naseljavao je suvi Nullarbor Plain u južnoj Australiji. Njegov nestanak povezan je sa predacijom, ispašom i degradacijom staništa.

Pored ovih životinja, IUCN je u 2025. zabeležio i najmanje dve izumrle biljne vrste: Diospyros angulata (drvo sa Mauricijusa) i Delissea sinuata (biljka iz planina Waianae, Oʻahu, Havaji).

Native to southern Australia’s Nullarbor Plain, this bandicoot was lost to predators, grazing, and habitat degradation.”©Gavan Mitchell, Imaging Technician, ADAPT Lab, Department of Anatomy & Physiology, University of Melbourne, CC BY 4.0 –Original/License

Glavni uzroci izumiranja

Uzroci navedenih izumiranja odražavaju šire, ljudima izazvane pretnje biodiverzitetu:

This Cape Verde snail vanished after coastal development and pollution destroyed its limited shoreline habitat©G.W. Tryon, Public domain, via Wikimedia Commons –Original/License

• Gubitak i fragmentacija staništa: seča šuma, poljoprivreda, urbanizacija i isušivanje močvara smanjuju prostore potrebne vrstama za opstanak i razmnožavanje.
• Invazivne vrste: uvedeni predatori i konkurenti (npr. pacovi, lisice, divlje mačke) posebno su opasni za endemske vrste na ostrvima i izolovanim područjima.
• Klimatske promene: menjaju staništa i pojačavaju stresove koji ubrzavaju pad populacija.
• Lov i eksploatacija: neodrživ lov i pritisci na staništa migratornih ptica doprineli su izumiranju nekih vrsta, uključujući slender‑billed curlew.

Širi kontekst i statistika

Crvena lista IUCN‑a za 2025. pokazuje da je gotovo 49.000 vrsta sada klasifikovano kao ugroženo od ukupno više od 172.000 procenjenih. Među njima su ptice, slatkovodne vrste i mnoge druge grupe koje pokazuju uznemirujuće trendove opadanja populacija.

Nearly 49,000 species are now threatened globally, with birds being especially vulnerable, reflecting escalating biodiversity declines and risks©Henrik Grønvold, Public domain, via Wikimedia Commons –Original/License

Reakcije stručnjaka

Stručnjaci i organizacije za zaštitu prirode ocenjuju ova izumiranja kao alarmantne signale. Predstavnici BirdLife International i RSPB ukazali su na to da gubitak slender‑billed curlewa predstavlja jednu od najtužnijih priča u savremenoj ornitologiji, dok su australijski naučnici kritikovali neuspeh u zaštiti endemskih vrsta na ostrvima.

Once endangered, the green sea turtle shows how long-term conservation can bring species back from the brink.©Sakis Lazarides/Shutterstock.com

„Podbacili smo šreva i mnoge druge vrste — i i dalje podbacujemo,“ rekao je profesor John Woinarski, ukazujući na ponavljani obrazac gubitka australijskih sisara.

Postoji li nada?

Iako su ovi gubici nepovratni, postoje primeri uspeha — npr. oporavak zelenih morskih kornjača — koji pokazuju da ciljane i dugoročne mere mogu dovesti do oporavka vrsta. IUCN i njegovi partneri pozivaju na hitne investicije u zaštitu staništa, uklanjanje invazivnih vrsta, međunarodnu saradnju i podršku lokalnim programima obnove.

Šta pojedinci mogu učiniti

• Podržavati pouzdane organizacije za zaštitu prirode donacijama ili volontiranjem.
• Zaštititi lokalnu prirodu—posaditi autohtone biljke, smanjiti upotrebu pesticida i očuvati gradske zelene površine.
• Učestvovati u građanskoj nauci: popisi ptica i terenski monitoring pomažu naučnicima.
• Zagovarati politike koje štite staništa i smanjuju emisije i zagađenje.

Formalno priznanje izumiranja šest vrsta u 2025. služi kao upozorenje: vreme za delovanje je ograničeno. Ako se uloži volja, znanje i resursi, moguće je sprečiti dalja izumiranja i sačuvati preostali biodiverzitet.