Studija Univerziteta u Alberti, objavljena u Nature Communications, otkriva da se severnoamerički kraton kod Kanadskih Stena naginje oko 6° prema zapadu, umesto da se završava naglim vertikalnim korakom. Seizmička tomografija pokazuje i uticaj toplijeg plašta koji erodira donji deo kratona. Rezultati preispituju prethodna objašnjenja zasnovana samo na plitkoj subdukciji i ukazuju na potrebu za dodatnim seizmičkim, geološkim i geodinamičkim istraživanjima.
Kraton Se Nagao 6°: Novo Otkriće Menja Razumevanje Nastanka Kanadskih Stena
Scientists Are Puzzled by the Rockies’ FormationJohn P Kelly - Getty Images
Nova studija iz univerziteta u Alberti, objavljena u Nature Communications, daje neobičan i precizniji prikaz strukture ispod Kanadskih Skalnatih planina. Seizmička tomografija pokazuje da se severnoamerički kraton u blizini Stena ne završava naglim vertikalnim korakom, već je blago nagnut za oko 6° prema zapadu, dok ga odozdo „žari“ topliji plašt.
Šta su Kordilera i Kraton?
Kordilera označava tanju i topliju litosferu koja oblikuje planinske lance (poput Stena i Anda), dok je kraton stabilno, hladno i debelo jezgro kontinenta. U istraživanju autori razlikuju Kordilerni sloj (~75 km) i Kratonski sloj (~180 km).
Kako je sprovedeno istraživanje?
Istraživači su koristili seizmičku tomografiju — analizu brzine i pravca seizmičkih talasa kroz Zemljinu unutrašnjost — što omogućava „skeniranje“ litosferskih struktura na stotinama kilometara dubine. Ti podaci su razotkrili oblik i interakciju granice između Kordilere i kratona (Cordillera‑Craton Boundary, CCB).
Glavna otkrića
Prvo, kraton kod Kanadskih Stena naginje se približno 6° prema zapadu, nasuprot ranijem modelu koji je pretpostavljao gotovo vertikalnu ivicu. Drugo, donji deo kratona je podložan eroziji i oslabljen delovanjem toplijeg plašta ispod njega. Ovakva višeslojna litosferska arhitektura objašnjava zašto se Stene nalaze stotinama kilometara od savremenih zona subdukcije.
„Naša studija pruža ubedljive dokaze o višeslojnoj litosferskoj arhitekturi ispod istočne Kordilere i otvara put za dublje razumevanje evolucije granice Kordilera‑kraton,“ ističu autori.
Zašto je to važno?
Dosadašnje teorije o nastanku Stena često su zasnivane na plitkoj subdukciji Farallon ploče, ali novi podaci pokazuju da to nije cela priča. Razumevanje nagiba kratona i uloge toplog plašta pomoći će geolozima da preciznije rekonstruišu dugoročnu geodinamičku istoriju regiona.
Šta sledi? Potrebna su dodatna seizmička merenja, geološko uzorkovanje i geodinamičko modeliranje kako bi se potvrdili nalazi i utvrdila puna evolucija granice između Kordilere i kratona.
Pomozite nam da budemo bolji.
