Studija sa Houston Methodist otkriva da se rani znaci Alchajmerove bolesti mogu pojaviti u perifernom delu retine, gde se aktiviraju i uvećavaju Müllerove glijalne ćelije. U miševa starosti 3 meseca zabeleženo je povećanje Akvaporina-4 i GFAP, naročito oko krvnih sudova periferne retine, dok ukupno čišćenje tečnosti duž optičkog nerva u ovoj fazi nije bilo umanjeno. Nalazi su preliminarni (miševi, mali uzorak) ali ukazuju na mogućnost neinvazivnog ranog skrininga i novih terapijskih pristupa.
Periferna retina može otkriti Alchajmer ranije — studija na miševima otkriva rane ćelijske promene
Peripheral retinal changes may reveal Alzheimer’s risk years before symptoms, offering a path to earlier diagnosis and treatment. (CREDIT: Shutterstock)
Nova studija istraživača sa Houston Methodist pokazuje da su prvi, tihi znaci Alchajmerove bolesti vidljivi u perifernom delu retine — delu oka koji se retko detaljno pregleda u rutinim oftalmološkim kontrolama. Promene su primetne kao oticanje i aktivacija potpornih glijalnih ćelija pre nego što se pojave značajniji problemi sa sistemom za uklanjanje otpada u mozgu i pre pojave problema sa pamćenjem.
Šta su istraživači uradili?
Studiju je predvodio biomedicinski inženjer Stephen Wong, Ph.D. Tim je pratio ranu fazu razvoja bolesti kod genetski modifikovanih miševa koji razvijaju alchajmerovsku patologiju. Eksperimenti su sprovedeni na tro-mesečnim ženki miševa sa mutacijama povezanima sa Alchajmerovom bolešću i poređeni su sa zdravim kontrolama. Svaki eksperimentalni niz obuhvatao je po pet životinja.
Biomedical engineer Stephen Wong, Ph.D. (CREDIT: Houston Methodist)
Ključni nalazi
Povećanje Akvaporina-4 (AQP4): U retina miševa sa AD mutacijama zabeležen je povišen nivo AQP4 kroz sve slojeve, naročito oko krvnih sudova u perifernom delu retine. AQP4 je važan za transport tečnosti i metaboličkog otpada.
Aktivacija Müllerovih ćelija: Podignuti nivoi glijalnog fibrilarnog kiselinskog proteina (GFAP) ukazuju da su Müllerove ćelije aktivirane i pod stresom; istraživači su uočili i veće i brojnije glijalne ćelije u periferiji retine.
3D rendered image of a human retina shows glial cells in their normal position (arrow) and on the retinal surface, creating a bloom-like structure (arrowhead). (CREDIT: John Hopkins Medicine)
Tracerski testovi: Iako su vidljive ćelijske promene, ukupno čišćenje tečnosti duž optičkog nerva nije se značajno razlikovalo između obolelih i zdravih miševa u ovoj ranoj fazi. To sugeriše da rani retinalni talozi amyloida mogu nastati zbog lokalne proizvodnje, a ne zbog neposrednog otkaza sistema za čišćenje.
Ograničenja i naredni koraci
Autori ističu da su rezultati preliminarni: studija je izvedena na animalnom modelu i imala je mali uzorak (pet miševa po grupi). Potrebne su veće studije i, pre svega, klinička ispitivanja na ljudima da bi se potvrdilo da li slične retinalne promene nastupaju pre kognitivnih simptoma kod ljudi.
Potencijalna primena
Ako se promena potvrdi i u ljudi, širokopojasno (wide-field) retinalno snimanje moglo bi postati brz, jeftin i neinvazivan način ranog skrininga rizika za Alchajmerovu bolest prilikom redovnih oftalmoloških pregleda. Takođe, nalaz upućuje na novi terapijski pravac: stabilizacija glijalnih ćelija ili poboljšanje transporta tečnosti u retini moglo bi usporiti progresiju bolesti.
Autori i objava
Rad su vodili Stephen Wong i prva autorka Glori Das; među ostalim autorima su Raksha Raghunathan, Lin Wang, Zhihao Wan, Matthew Vasquez i Hong Zhao (ko-autori za korespondenciju). Istraživanje je finansirala T. T. And W. F. Chao Foundation, a rezultati su objavljeni u Journal of Alzheimer’s Disease.
Napomena: Ovaj članak obuhvata uzbudljive, ali ranе i nepotvrđene nalaze. Ne postoji trenutno klinička preporuka za dijagnostiku Alchajmera na osnovu retinalnih promena bez dodatnih, potvrđujućih studija na ljudima.
Pomozite nam da budemo bolji.
