Michael Bishop, nobelovac i pionir u istraživanju proto-onkogena, preminuo je 20. marta 2026. u 90. godini. Sa Haroldom Varmusom dokazao je da mutacije normalnih gena mogu pokrenuti rak, što je otvorilo put razvoju ciljane, precizne terapije. Njegov rad doveo je do lekova poput Gleevec-a i Herceptin-a i trajno uticao na onkologiju. Bishop je dugo bio istaknuti profesor i upravljač na UCSF-u.
Michael Bishop, nobelovac koji je razotkrio onkogene, preminuo u 90. godini
Bishop: ‘infatuation’ with science, as well as with words and language - Science History Images/Alamy
Michael Bishop, američki mikrobiolog i dobitnik Nobelove nagrade za fiziologiju ili medicinu 1989. godine, preminuo je 20. marta 2026. u 90. godini. Zajedno sa Haroldom Varmusom promenio je razumevanje nastanka raka otkrićem da su mutacije u normalnim genima — tzv. proto-onkogenima — mogući uzrok malignizacije ćelija.
Otkrće koje je promenilo onkologiju
Još 1976. godine, dok su radili na Rousovom sarkomavirusu (retrovirus povezan s tumorima kod pilića), Bishop i Varmus su otkrili da virus ponekad prenosi gen koji je prethodno preuzeo iz normalne ćelije. Izolovali su taj gen — danas poznat kao proto-onkogen — iz zdravih pilića i pokazali da njegovo unošenje u druge ćelije može dovesti do mutacije koja pokreće nekontrolisanu deobu.
Ključna implikacija njihovog rada bila je da rak ne nastaje prvenstveno ubacivanjem "stranih" genetskih elemenata, već aktivacijom sopstvenih, normalnih gena ćelije putem mutacija. To otkriće redefinisalo teoriju raka i otvorilo put razvoju ciljane, personalizovane terapije.
Uticaj na lečenje
Nakon otkrića proto-onkogena, deseci sličnih gena identifikovani su i kod ljudi. Do sredine 1980-ih razvijeni su prvi lekovi usmereni na specifične genetske promene; već 1986. zabeležen je uspeh u lečenju akutne leukemije. Tokom 1990-ih pojavili su se poznati ciljani lekovi poput Gleevec-a (imatinib) i Herceptin-a (trastuzumab), koji su demonstrirali transformativni efekat ciljane terapije u onkologiji.
Karijera i priznanja
John Michael Bishop rođen je 22. februara 1936. u Yorku, Pennsylvania. Studirao je hemiju na Gettysburg College-u, a medicinu na Harvard Medical School, nakon čega je specijalizovao virologiju na NIH. Godine 1968. postao je vanredni, a 1972. redovni profesor na Univerzitetu Kalifornije u San Francisku (UCSF). Kasnije je bio direktor G. W. Hooper Research Foundation i služio kao kancelar UCSF-a od 1998. do 2009., nadgledajući značajno proširenje ustanove.
Bishop i Varmus podelili su Nobelovu nagradu 1989. godine, a prethodno su 1982. zajedno (sa drugim naučnicima) dobili Albert Lasker Basic Medical Research Award. Obojica su takođe bili dobitnici Nacionalne medalje za nauku SAD.
Sporedne kontroverze i privatni život
Godine 1989. francuski istraživač Dominique Stéhelin izjavio je da zaslužuje deo priznanja za rad; UCSF je izjavio da je Stéhelin izvodio zahtevne eksperimente, ali da su osnovne ideje i vođstvo potekli od Bishopa i Varmusa. Bishop je 1959. oženio Kathryn Putman, koja je preminula 2016. godine. Ostao je preživelim dvoje sinova.
"Dugo sam sebe zamišljao kao istoričara, filozofa ili romanopisca, povremeno lekara, ali ne naučnika," napisao je Bishop u memoarima How to Win the Nobel Prize (2003).
Nasleđe: Bishopovo istraživanje pomoglo je da se rak razume kao genetska bolest i pokrenulo eru precizne medicine koja i danas oblikuje kliničku praksu i razvoj lekova.
Pomozite nam da budemo bolji.
