Harrison Jack Schmitt, 90, Apollo astronaut i prvi naučnik na Mesecu, objašnjava zašto je povratak na Mesec važan za nauku, geopolitiku i pripremu misija ka Marsu. Mesec služi kao arhiva istorije Sunčevog sistema, a regoliti i stene otkrivaju podatke o solarnim promenama koji su mogli uticati na razvoj života na Zemlji. Schmitt ističe potencijal helijuma‑3 za čistu fuzijsku energiju, ali i geopolitičke i tehničke izazove naseljavanja Meseca.
Jack Schmitt: Zašto Mesec i Helijum‑3 Mogu Otključati Put Ka Marsu
Apollo astronaut Harrison "Jack" Schmitt talks about having to acclimate to gravity after his moon mission in 1972 while being interviewed at the New Mexico Museum of Natural History and Science in Albuquerque, N.M., on April 22, 2026. (AP Photo/Susan Montoya Bryan)(ASSOCIATED PRESS)
ALBUQUERQUE, N.M. — Harrison Jack Schmitt, jedan od četvorice živih astronauta koji su hodali Mesecem i prvi naučnik koji je stupio na njegovu površinu, govori o značaju vraćanja ljudi na Mesec, mesečevim resursima i tome šta nam regolit može reći o istoriji Sunčevog sistema.
Poruka iz 1972. i današnje nade
„Pa, Gene, mislim da bi naredna generacija trebalo da prihvati ovo kao izazov. Hajde da vidimo jednog dana da ostave takve otiske.“
Schmitt (90) se priseća trenutaka iz misije Apolo 17, ali i uzbuđenja koje je osećao nakon istorijskog preleta misije Artemis II. Za njega je važno da nova generacija stiče praktično iskustvo u radu u dubokom svemiru — kako astronauti, tako i timovi na Zemlji, između ostalog Kontrolni centar misije (Mission Control).
Apollo astronaut Harrison "Jack" Schmitt answers questions about his 1972 trip to the moon while standing near a moon rock on display at the New Mexico Museum of Natural History and Science in Albuquerque, N.M., on April 22, 2026. (AP Photo/Susan Montoya Bryan)(ASSOCIATED PRESS)
Kao terenski geolog na Mesecu
Kao geolog, Schmitt objašnjava da je Taurus‑Littrow dolina imala složenu trodimenzionalnu geologiju — dublja od Velikog kanjona — što je omogućilo prikupljanje uzoraka koji su doprineli razumevanju porekla Meseca, njegove veze sa Zemljom i istorije Sunca. Prisustvo stručnjaka za terenska istraživanja povećava efikasnost i kvalitet naučnih nalaza.
Mesec kao arhiva Sunčevog sistema
Mesec je, kako kaže, svojevrsna arhiva: regoliti i stene beleže događaje u Sunčevom sistemu od pre oko 4,5 milijardi godina. Analize pokazuju da je Sunce u određenim periodima postalo aktivnije u vremenu koje se poklapa s eksplozijom raznovrsnosti života u okeanima Zemlje — što može ukazivati na uticaj solarnog zračenja i temperature na razvoj života.
FILE - Apollo 17 astronaut Dr. Harrison Schmitt is seen on Oct. 11, 1972, in Cape Kennedy, Fla. (AP photo/Jim Kerlin, File)(ASSOCIATED PRESS)
Resursi: titanijum i helijum‑3
Schmitt opisuje lunarni bazalt bogat titanijumom, mineral koji pomaže koncentraciji vodonika i helijuma u regolitu. Poseban interes privlači izotop helijum‑3, za koji ističe da ima potencijal za čistu nuklearnu fuzijsku energiju bez dugotrajnog nuklearnog otpada, kao i primene u kvantnom računarstvu i medicinskoj terapiji.
Geopolitika i nova svemirska konkurencija
Schmitt smatra da su resursi Meseca i strateško prisustvo u dubokom svemiru važni i geopolitički. Navodi da i Kina i SAD pokazuju interes za lunarne resurse, što podstiče novu vrstu svemirske konkurencije koja podseća na hladni rat, ali u modernom, tehnološkom obliku.
A moon rock collected by Apollo astronaut Harrison "Jack" Schmitt in 1972 is displayed at the New Mexico Museum of Natural History and Science in Albuquerque, N.M., on April 22, 2026. (AP Photo/Susan Montoya Bryan)(ASSOCIATED PRESS)
Uspon, rad u smanjenoj gravitaciji i povratak na Zemlju
Opisuje rad na Mesecu kao relativno jednostavan zahvaljujući jednoj šestini Zemljine gravitacije: kretanje je lako, padovi su blaži, ali oprez je neophodan jer takvo okruženje može celoj posadi stvoriti osećaj lenjosti. Nakon povratka na Zemlju potrebno je nekoliko dana za prilagođavanje.
Naseljavanje Meseca i put ka Marsu
Schmitt veruje da život na Mesecu ima dobar potencijal, ali ističe ključne izazove: zaštitu od radijacije i druge tehničke probleme. Za put na Mars naglašava potrebu za naprednijim pogonima (na primer fuzionim) kako bi se skratilo vreme putovanja i smanjio rizik za posadu.
Apollo astronaut Harrison "Jack" Schmitt points to a crater where he collected samples during his 1972 moon mission, while being interviewed at the New Mexico Museum of Natural History and Science in Albuquerque, N.M., on April 22, 2026. (AP Photo/Susan Montoya Bryan)(ASSOCIATED PRESS)
Da li smo sami u svemiru?
Na pitanje o vanzemaljskom životu, Schmitt ocenjuje da su uslovi za život van Zemlje tehnički verovatni s obzirom na broj sličnih zvezda, ali nema tvrde dokaze o posetama. Ako su izuzetno napredni, očekivao bi jasniju komunikaciju.
Poruke za buduće generacije
Schmitt podvlači važnost obrazovanja mladih, naročito u matematici, i primećuje da je NASA mlađa i prilagodljivija nego u eri šatla, uz sve veći doprinos komercijalnog sektora u razvoju tehnologija za istraživanje dubokog svemira.
„Ono što se nekada zvalo natprirodnim verovatno bi trebalo nazvati nepoznom fizikom.”
Intervju je skraćen i prilagođen radi preglednosti.
Pomozite nam da budemo bolji.
