Otkriveni ostaci u Dunavu: identifikacione pločice dvoje nemačkih vojnika i DKW motocikl iz Drugog svetskog rata

Neobično nizak vodostaj Dunava u Budimpešti otkrio je predmete koji su više od osam decenija bili zatrpani na rečnom dnu. Među pronađenim ostacima nalaze se skeletni ostaci dvojice nemačkih vojnika iz Drugog svetskog rata, njihove vojne identifikacione pločice i vojni motocikl marke DKW izvučen iz blata.

Šta znače identifikacione pločice

Vojne identifikacione pločice (tzv. Erkennungsmarke) bile su namenjene prepoznavanju poginulih ili nestalih vojnika. Svaka nosi jedinstveni broj i mogla se prelomiti na dva dela: jedna polovina ostajala je uz telo, dok je druga bila upućivana nadležnim organima kako bi se smrt zabeležila i obavestili rođaci.

"Ako je bio ubijen, drugovi bi mu prelomili pločicu," objašnjava Norbert Hambuch, upravnik groblja na nemačkom vojnom groblju u Budaörsu. "Gornji deo sa dva otvora ostaje uz vojnika, a donji deo se šalje u centralu."

Hambuch radi zajedno sa Gaborom Kohlruszom, stručnjakom za ekshumacije i premještanje posmrtnih ostataka pri organizaciji Volksbund Deutsche Kriegsgräberfürsorge, koja vodi istragu u saradnji sa mađarskim partnerima. Diane Tempel-Bornett iz Volksbunda dodatno pojašnjava da položaj pločice uz posmrtne ostatke može dati važan trag: pločica pronađena na nivou grudnog koša verovatnije pripada nošenju oko vrata, dok pločica na nivou kuka može ukazivati na to da je bila u džepu ili da je pripadala drugom palom saborcu.

The identity tags could help clarify the identity of the soldiers whose remains have been found. - Volksbund Deutsche Kriegsgräberfürsorge e.V.

Preliminarni rezultati istrage

Jedna od pronađenih pločica pripadala je pripadniku Wehrmachta, dok je druga izdata članu Waffen-SS. Ipak, prisustvo pločica pored kostiju ne garantuje automatsku identifikaciju — istražitelji moraju utvrditi da li pločice zaista sleduju uz pronađene ostatke. Svaka preliminarna identifikacija Volksbunda mora potom biti zvanično potvrđena u Nemačkom saveznom arhivu (Bundesarchiv).

Motocikl DKW i muzejski kontekst

Osim ljudskih ostataka, iz blata je izvađen i vojni motocikl marke DKW, koji je više od 80 godina ležao u rečnom mulju. "Ovde je bilo mnogo olupina — vozila iz završne faze rata u Budimpešti. Svi ti ostaci bili su potisnuti neposredno posle rata, a kasnije zatrpani stenom i sedimentom," objašnjava Hambuch.

"Imamo obimnu zbirku opreme iz Drugog svetskog rata," kaže Imre Kovacs, predstavnik Volksbunda u Mađarskoj, i dodaje da će očišćeni DKW motocikl biti izložen u Institutu i Muzeju vojne istorije kao deo postavke posvećene Bitki za Budimpeštu.

Istorijski i humanitarni kontekst

Bitka za Budimpeštu trajala je 102 dana krajem 1944. i početkom 1945. godine i odnela je desetine hiljada života među vojnicima i civilima. Među borcima su bile sovjetske i rumunske trupe naspram nemačkih i mađarskih jedinica.

Soviet and Romanian troops fought in Budapest in 1945 against German and Hungarian units. - AP Photo

Pronađeni ostaci su preneti u depo Volksbunda u Budaörsu, gde će biti očišćeni, antropološki evidentirani i dokumentovani. Prema Hambuchu, planirana je kolektivna sahrana u oktobru, zajedno sa drugim vojnicima pronađenim ove godine.

Posao pronalaženja i identifikacije nestalih iz Drugog svetskog rata daleko je od završenog: Diane Tempel-Bornett podseća da je samo na teritoriji bivšeg SSSR-a još oko dva miliona vojnika označeno kao nestalo, dok se za Mađarsku gubitci procenjuju na oko 54.000. Od 1992. godine Volksbund je u Mađarskoj ekshumirao i ponovo sahranio 29.956 poginulih.

Značaj pronalazaka

Više od osam decenija nakon njihove smrti, dvojica muškaraca izvučena iz Dunava možda će konačno dobiti grob — i, eventualno, svoje ime na spomen-ploči. Za Volksbund i mađarski Institut i Muzej vojne istorije, identifikacija i ponovna sahrana deo su šireg rada na sećanju, historijskoj dokumentaciji i procesu pomirenja.