Analiza više od 12,7 miliona smrtnih slučajeva u SAD (2020–2024) kroz 503 zanimanja pokazala je da piloti i stjuardese imaju najveći udeo smrti od karcinoma povezanih sa zračenjem (6,9% i 6,7%). Signal je bio specifičan za vrste raka povezanih sa jonizujućim zračenjem, dok karcinomi koji nisu povezani s tim zračenjem nisu bili povišeni. Studija ne dokazuje uzročnost za svakog pojedinca — povremeni putnici dobijaju znatno manje zračenja nego članovi posade. Autori pozivaju na bolje praćenje i zaštitu radnika na visinama.
Piloti i stjuardese imaju veći rizik od raka: šta to znači za putnike i radnike?
—Viviana Singh—Getty Images
Postoji posebno uznemirenje kada se uobičajeni deo života poveže s rizikom od raka. Nova analiza pokazuje da piloti i stjuardese umiru od karcinoma povezanih sa zračenjem češće nego radnici u većini drugih zanimanja — ali to ne znači da povremeni putnici treba da paniče.
Ključni nalazi
U studiji objavljenoj u JAMA Internal Medicine istraženo je više od 12,7 miliona smrtnih slučajeva u SAD u periodu 2020–2024, raspoređenih kroz 503 zanimanja. Nakon prilagođavanja za starost, pol i druge faktore, stjuardese i piloti su imali najveći i drugi najveći udeo smrtnih slučajeva od karcinoma za koje je poznato da su povezani sa jonizujućim zračenjem — 6,9% i 6,7%.
Zašto se to povezuje sa letenjem
Komercijalni avioni lete iznad 30.000 stopa, gde tanja atmosfera pruža manje zaštite od kosmičkog zračenja (četkice visokih energija koje dolaze od Sunca i iz svemira). Radnici koji provode stotine sati godišnje u kabini primaju više jonizujućeg zračenja nego većina drugih zanimanja, uključujući neke radnike u nuklearnoj industriji i medicinskom zračenju.
Koji su tipovi raka uočeni
Signal se pojavio pretežno u vrstama karcinoma koje su poznato povezane sa zračenjem (npr. rak dojke, rak prostate, melanom i određene leukemije), dok se kod karcinoma nevezanih za ovo zračenje, kao što je rak debelog creva, nije uočilo povećanje. Takođe, radnici izloženiji zračenju u drugim industrijama (npr. nuklearni tehnolozi) pokazali su slične obrasce, dok zemaljski radnici u avijaciji (mehaničari, montažeri) nisu.
Kolika je stvarna izloženost?
Procena: piloti i stjuardese akumuliraju otprilike 3–6 milisiverta (mSv) kosmičkog zračenja godišnje. Tipičan putnik koji napravi 10 međukontinentalnih povratnih letova godišnje apsorbuje oko 0,4 mSv – znatno manje od godišnje doze članova posade, i raspoređeno tokom samo nekoliko godina umesto tokom cele karijere.
Ograničenja studije
Studija ukazuje na povezanost, ne dokazuje uzročnost za svakog pojedinca.
Nekoliko važnih ograničenja: podaci ne mere individualnu dozu zračenja; zanimanja ponekad mogu biti netačno zabeležena na izvodima o smrti; mogu postojati izborni ili ponašajni faktori (npr. ljudi sa većim osnovnim rizikom mogli su biti više zastupljeni u aviaciji); i drugi faktori (poremećaj cirkadijalnog ritma, izloženost u kabini) nisu u potpunosti kontrolisani.
Šta to znači za putnike i za zaposlene?
Za povremene putnike: nema razloga za paniku — jedan let ili čak nekoliko godišnje ne dovode do znatnog povećanja rizika koji su registrovali autori studije. Za zaposlene u aviaciji: rezultati sugerišu da osobe koje tokom karijere apsorbuju najviše zračenja zaslužuju bolji nadzor i zaštitu.
Preporuke
- Regulatorne agencije bi trebalo da razmotre obavezno praćenje i limite doze za članove posade, kao što je to u nekim evropskim zemljama.
- Potrebna su dodatna istraživanja koja mere individualne doze i rastuće faktore rizika (radni rasporedi, životni stil, genetski faktori).
- Ažuriranje bezbednosnih smernica i informisanje posade o rizicima i merama prevencije.
Ukratko: studija pojačava osnovanu zabrinutost za radnike izložene kosmičkom zračenju i poziva na bolje mere zaštite, dok istovremeno umiruje povremene putnike da nema osnova za trenutnu paniku.
Pomozite nam da budemo bolji.
