Studija: Piloti i Stjuardese Imaju Povišen Rizik Smrti Od Karcinoma Povezanih Sa Zračenjem

Nova studija objavljena u JAMA Internal Medicine pokazuje da piloti i stjuardese imaju veći udeo smrtnih ishoda od karcinoma povezanih sa zračenjem u poređenju sa ostalim zanimanjima u SAD. Istraživanje je analiziralo gotovo 13 miliona američkih smrtnih listova iz perioda 2020–2024. godine i obuhvatilo je 503 zanimanja, među kojima oko 14.000 pilota i 7.000 stjuardesa.

Stock image: a view of a pilot in the cockpit of an A320 aircraft, with sun rays shining through the window.

Glavni nalazi

• Stjuardese su imale približno 1,5 puta veću prilagođenu verovatnoću smrti od karcinoma povezanih sa zračenjem u odnosu na radnu populaciju u celini.
• Piloti su imali oko 1,36 puta veću prilagođenu verovatnoću takvih smrtnih ishoda; kod pilota je takođe zabeležen povišen udeo smrti od leukemije.
• Najčešće povezane vrste raka uključuju rak dojke, rak prostate, tumore centralnog nervnog sistema i melanom.

Šta objašnjava nalaze?

Autori studije ističu da članovi vazduhoplovne posade dobijaju najveću prosečnu godišnju efektivnu dozu jonizujućeg zračenja među profesionalnim grupama u SAD, pretežno zbog kosmičkih zraka na visinama komercijalnih letova. Međutim, stručnjaci upozoravaju da ova analiza ne dokazuje direktnu uzročnost.

Stock image: a plane taking off at sunset.

Ograničenja studije

Studija se zasniva na podacima sa smrtnih listova i ne sadrži pojedinačne informacije o izloženosti zračenju.

• Nedostaju podaci o kumulativnim satima leta, godinama provedenim u poslu, stvarnim merenjima doze zračenja, rutama letova, visinama i uticajima solarnih događaja.
• U analizi nisu dostupne informacije o drugim važnim faktorima kao što su poremećaj cirkadijalnog ritma, izlaganje UV zračenju kroz prozore kokpita, telesna masa i životni stil.
• Zbog ovih ograničenja, veća učestalost smrtnosti od specifičnih karcinoma ne znači da ih je kosmičko zračenje direktno izazvalo.

Komentari stručnjaka

Dr Nathan Goodyear (Williams Cancer Institute) je ukazao da su razlike konzistentne i značajne: stjuardese su imale oko 50% veću, a piloti oko 36% veću prilagođenu verovatnoću smrti od karcinoma povezanih sa zračenjem u poređenju sa ostalim zanimanjima. Ipak, on je naglasio da su potrebni podaci o stvarnoj izloženosti i letnoj istoriji pre nego što se postave zaključci o uzročnosti.

Stock image: a flight attendant is shown seated on a plane, while facing passengers.

Dr Brian Honeyman (hospice i palijativna medicina) podseća da se radi o smrtnim ishodima, a ne samo o većem otkrivanju karcinoma, i da poslove u vazduhoplovstvu karakterišu učestali zdravstveni pregledi i relativno zdrava radna populacija, što može uticati na tumačenje podataka.

Dr Ayesha Bryant ističe da su ovi rezultati važan signal za radno zdravlje: podržavaju potrebu za boljim praćenjem kumulativne profesionalne izloženosti zračenju i za dugoročnim studijama koje povezuju istoriju letova sa ishodima karcinoma.

Preporuke i implikacije

• Stručnjaci predlažu poboljšano praćenje kumulativnih doza zračenja tokom cele karijere članova posade, naročito onih koji često lete na dugim relacijama ili preko polova.
• Organizacije poput FAA već nude procene doze po letu, a CDC navodi da dugotrajni letovi i polarne rute povećavaju izloženost kosmičkom zračenju.
• Autori i komentatori naglašavaju da nisu potrebne trenutne promene u preporukama za skrining izvan postojećih, starosno i faktorski zasnovanih smernica, ali da su neophodna dodatna istraživanja i praćenje.

Zaključak

Studija ukazuje na povišenu stopu smrtnosti od karcinoma povezanih sa zračenjem kod pilota i stjuardesa u SAD, ali ne dokazuje uzročnu vezu zbog značajnih podataka koji nedostaju. Nalazi služe kao poziv za sistematičnije praćenje profesionalne izloženosti i za detaljnije, dugoročne studije koje bi preciznije utvrdile rizike.

Reference: Patel V. R., Liu M., & Jena A. B. (2026). Cancer-Related Mortality Among US Pilots and Flight Attendants. JAMA Internal Medicine. https://jamanetwork.com/journals/jamainternalmedicine/fullarticle/2852504